အာဖဂန်နစ္စတန် ဒုက္ခသည်များ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး အစိုးရကြေညာချက်အပေါ် ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်၏ ရပ်တည်ချက် (၂၀၂၁)

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက် သည် ထိုနေ့မှာပင် တရားရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတို့ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော သတင်းရှင်းလင်းပွဲအကြောင်းအရာအပေါ် တရားဝင်ရပ်တည်ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ အဓိကအဆိုပြုချက်မှာ “အစိုးရသည် ဒုက္ခသည်များကို ဒုက္ခသည်ဟု မခေါ်ဘဲ၊ ဥပဒေအရ တာဝန်များကို ကရုဏာထားသကဲ့သို့ ဖုံးကွယ်ပြီး၊ ဒုက္ခသည်များအပေါ် မုန်းတီးမှုကို လှုံ့ဆော်သည့် စကားလုံးများကို ထပ်ခါတလဲလဲ အသုံးပြုနေသည်” ဟူ၍ဖြစ်ပါသည်။ အောက်တွင် ငြင်းခုံစရာအချက်တစ်ခုစီကို တစ်ခုချင်းရှင်းပြထားပါသည်။

တရားရေးဝန်ကြီးဌာန သတင်းရှင်းလင်းပွဲအပေါ် ရပ်တည်ချက်

၁။ အာဖဂန်လူမျိုးများ နေထိုင်ခွင့်ပြုခြင်းသည် တာဝန်တစ်ရပ်ဖြစ်၍ ကရုဏာထားခြင်း မဟုတ်ပါ

ဒုက္ခသည်များ၏ အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၃၃ နှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၂ (၁) တို့သည် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု သို့မဟုတ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်စွာ ဆက်ဆံမှုကို ရင်ဆိုင်ရမည့်နေရာသို့ လူတစ်ဦးကို ပြန်ပို့ခြင်းကို ဥပဒေအရ တားမြစ်ထားပါသည်။ ဤမူကို အတင်းအကြပ် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်း တားမြစ်ရေးမူ (Non-refoulement) ဟုခေါ်ပါသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအခြေအနေအရ အာဖဂန်နစ္စတန်သည် နှစ်ပေါင်း ၂၀ အကြာတွင် တာလီဘန်များ ပြန်လည်အာဏာရရှိလာပြီး နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တစ်ခုလုံး လက်တွေ့အရ ပြောင်းလဲသွားသည့် အခြေအနေဖြစ်ပါသည်။ ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး (UNHCR) ကလည်း ထိုလအတွင်းမှာပင် အာဖဂန်နိုင်ငံသားများကို ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်း ရပ်တန့်ပေးရန် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကို တောင်းဆိုခဲ့ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ကိုရီးယားနိုင်ငံအတွင်းရှိ အာဖဂန်လူမျိုးများကို အတင်းအကြပ် ပြန်မပို့ဘဲ နေထိုင်ခွင့်ပြုခြင်းသည် ကိုရီးယားအစိုးရက သဘောတူစာချုပ်အရ မဖြစ်မနေ ဆောင်ရွက်ရမည့် တာဝန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို အစိုးရက ကရုဏာထားသကဲ့သို့ ဖော်ပြခြင်းသည် အမှန်တရားနှင့် ကိုက်ညီမှု မရှိပါ။

၂။ ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အထူးနေထိုင်ခွင့် အစီအမံ’ သည် ဒုက္ခသည်ဥပဒေအရ ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်’ နှင့် ကွဲပြားပါသည်

တရားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထိုစဉ်က ကြေညာခဲ့သော ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အထူးနေထိုင်ခွင့် အစီအမံ’ သည် ဒုက္ခသည်ဥပဒေ အပိုဒ် ၂ (၃) တွင် သတ်မှတ်ထားသော ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်’ နှင့် သဘောတရားကွဲပြားပါသည်။

သတင်းမီဒီယာများတွင်လည်း သဘောတရားနှစ်ခုကို ရောထွေးနေသည့် ဖြစ်ရပ်များရှိခဲ့ပါသည်။ နာမည်ဆင်တူသော်လည်း ဥပဒေသက်ရောက်မှုနှင့် အာမခံအကြောင်းအရာ ကွဲပြားသဖြင့်၊ တိကျစွာ ခွဲခြားရန် အရေးကြီးပါသည်။

၃။ နေထိုင်ခွင့်အစီအမံများတွင် မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည့် အချက်သုံးချက်

ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်က ကိုရီးယားနိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်နေသော အာဖဂန်လူမျိုးများအတွက် အစီအမံများ ပြုလုပ်ရာတွင် အောက်ပါအချက်သုံးချက် ပါဝင်ရမည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။

ထိုစဉ်က ဆီးရီးယားနှင့် ယီမင်နိုင်ငံမှ ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်’ ရရှိသူများပင်လျှင် မတည်မငြိမ်သော နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်းကြောင့် ကိုရီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အခြေချနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့နေခဲ့ရပါသည်။ အာဖဂန်လူမျိုးများကို ထိုသို့ မတည်မငြိမ်သော နယ်နိမိတ်ကြားအခြေအနေတွင် ထပ်မံမထားရဟူသည်က ဤအဖွဲ့အစည်း၏ ရပ်တည်ချက်ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ‘လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အထူးနေထိုင်ခွင့် အစီအမံ’ ၏ တိကျသော ပြဿနာများ

အလုပ်လုပ်ခွင့်မပါသော နေထိုင်ခွင့်သည် လက်တွေ့အရ အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်

ငွေကြေးပံ့ပိုးမှု နီးပါးမရှိသော ကိုရီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အလုပ်မလုပ်နိုင်ပါက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရန် နည်းလမ်းမရှိပါ။ အလုပ်လုပ်ခွင့်မပါသော နေထိုင်ခွင့်သည် လူတစ်ဦးကို မိမိဆန္ဒအလျောက် ထွက်ခွာရန် သို့မဟုတ် တရားမဝင် အလုပ်လုပ်ရန် ရွေးချယ်စေသည့် ဖိအားပေးမှုနှင့် တူညီပါသည်။

နေထိုင်ခွင့်ကာလ ကျော်လွန်သူများကို ဆက်ဆံပုံ ပြဿနာ

ဗီဇာသက်တမ်းကျော်လွန်သွားသော အာဖဂန်လူမျိုးများကို ထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးပြီးနောက် ထွက်ခွာရမည့်ရက်ကိုသာ ရွှေ့ဆိုင်းပေးမည်ဟူသော မူဝါဒအပေါ် ပြဿနာသုံးချက်ကို ထောက်ပြခဲ့ပါသည်။

ပထမအချက်၊ အသိအမှတ်မပြုခံရသော ဒုက္ခသည်များလည်း အန္တရာယ်တူညီပါသည်။ တရားဝင်နေထိုင်သူများကဲ့သို့ပင်၊ နေထိုင်ခွင့်ကာလကျော်လွန်သွားသူများသည်လည်း တာလီဘန်များထံမှ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရမည့် အန္တရာယ်ကို ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အများအပြားသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဒုက္ခသည်အသိအမှတ်ပြုစစ်ဆေးမှုတွင် အသိအမှတ်မပြုသည့်ဆုံးဖြတ်ချက်ရရှိပြီးနောက် မိမိနိုင်ငံသို့ ပြန်မသွားနိုင်ဘဲ၊ ဥပဒေအဆင့်အတန်းမရှိ နေထိုင်နေရသော လက်တွေ့ဒုက္ခသည်များဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့ကိုလည်း တရားဝင်နေထိုင်သူများနည်းတူ ဒဏ်ကြေးကို ကင်းလွတ်ပေးကာ အခြား (G-1-99) နေထိုင်ခွင့်အဆင့်အတန်း ပေးအပ်သင့်ပါသည်။

ဒုတိယအချက်၊ ‘ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု’ သည် လက်တွေ့အရ ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ချုပ်နှောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနက အာမခံသူမရှိသူ သို့မဟုတ် ပြစ်မှုကြောင်းအရ ပြစ်ဒဏ်မှတ်တမ်းရှိသူများကို ‘ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု’ ပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့ပါသည်။ လက်တွေ့တွင် ၎င်းသည် ထွက်ခွာရန်အမိန့် ထုတ်ပြီးနောက် ထိုသူကို လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းတွင် ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ချုပ်နှောင်ထားခြင်းကို ဆိုလိုပါသည်။

ဤမူဝါဒအရ ကိုရီးယားတွင် သိကျွမ်းသူရှိသော ဒုက္ခသည်ကို မချုပ်နှောင်ဘဲ၊ မရှိသူကို ချုပ်နှောင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျသော စံချိန်စံညွှန်းမဟုတ်ပါ။ ထို့အပြင် ပြစ်မှုကြောင်းအရ ပြစ်ဒဏ်မှတ်တမ်းရှိသည်ဟု ဆိုကာ ပြစ်မှု၏ ပြင်းထန်မှုကို မဆုံးဖြတ်ဘဲ ခြွင်းချက်မရှိ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု ပြုလုပ်ခြင်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ဆန့်ကျင်ပါသည်။ ဒုက္ခသည်များနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့်ရရှိသူများကို ‘အလွန်ပြင်းထန်သော ပြစ်မှု’ မဟုတ်ပါက အတင်းအကြပ် ပြန်ပို့၍မရဘဲ၊ ပြစ်မှုကြောင်းအရ ပြစ်ဒဏ်ကို ခံပြီးသားဖြစ်ပါက ဒုတိယပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းမရှိဘဲ အခြေချနိုင်ရန် ပံ့ပိုးပေးသင့်ပါသည်။

တတိယအချက်၊ ချုပ်နှောင်ပြီးနောက် တကယ်တန်း ပြန်ပို့ရန် မဖြစ်နိုင်ပါ။ UNHCR က အာဖဂန်လူမျိုးများ ပြန်ပို့ခြင်း ရပ်တန့်ပေးရန် တောင်းဆိုနေသည့်အခြေအနေတွင်၊ ကဘူးလ်မြို့သို့ ဦးတည်သွားသော လေကြောင်းခရီးစဉ်များလည်း မရှိခဲ့ပါ။ ပြန်ပို့ရန် မဖြစ်နိုင်သည့်အခြေအနေတွင် ‘ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ထိန်းသိမ်းမှု’ ပြုလုပ်ခြင်းသည် တာလီဘန် အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ပြန်ခြင်းနှင့် ကိုရီးယားတွင် ကာလအကန့်အသတ်မရှိ ချုပ်နှောင်ခံရခြင်းကြားတွင် ရွေးချယ်ရန် အတင်းအကြပ်တိုက်တွန်းခြင်းနှင့် ခြားနားမှုမရှိပါ။

၅။ ဒုက္ခသည်များအပေါ် မုန်းတီးမှုကို လှုံ့ဆော်သည့် စကားလုံးအသုံးပြုမှုအကြောင်း

ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်က တရားရေးဝန်ကြီးဌာနက သတင်းရှင်းလင်းပွဲတွင် အသုံးပြုခဲ့သော အချို့သော အသုံးအနှုန်းများသည် ဒုက္ခသည်များအပေါ် နားလည်မှုလွဲမှားမှုနှင့် မုန်းတီးမှုကို လှုံ့ဆော်သည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ပါသည်။

ပြဿနာဖြစ်ခဲ့သော အသုံးအနှုန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။

• “နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားကို ဦးစားပေးထည့်သွင်းစဉ်းစားမည်”
• “တင်းကြပ်သော အစီအမံများ ပြုလုပ်မည်”
• “နိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံရေးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည်”

ဤအသုံးအနှုန်းများကို ထပ်ခါတလဲလဲ အသုံးပြုပါက အာဖဂန်ဒုက္ခသည်များသည် ‘နိုင်ငံတော်အကျိုးစီးပွားနှင့် ဆန့်ကျင်သူ’ သို့မဟုတ် ‘နိုင်ငံသားများ၏ လုံခြုံရေးကို ခြိမ်းခြောက်သူ’ ဖြစ်ပုံပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ကြီးမားသော အန္တရာယ်မှ လွတ်မြောက်လာသူများကို ဤသို့ ပုံဖော်ခြင်းသည် ဒုက္ခသည်များအပေါ် မုန်းတီးမှုကို တိုက်ရိုက်လှုံ့ဆော်သည့် ရလဒ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ တရားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နားလည်မှုလွဲမှားမှုရှိသည့်အခါ အမှန်တရားကို တက်ကြွစွာ ရှင်းပြရမည့် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ‘ဒုက္ခသည်မဟုတ်ဘဲ အထူးအကျိုးဆောင်ရွက်သူ’ ဖော်ပြချက်အပေါ် ရပ်တည်ချက်

နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထိုစဉ်က ကိုရီးယားသို့ လေကြောင်းဖြင့် သယ်ဆောင်နေသော အာဖဂန်နစ္စတန် ဒေသခံအလုပ်သမားများနှင့် စကားပြန်များကို ‘ဒုက္ခသည်မဟုတ်ဘဲ အထူးအကျိုးဆောင်ရွက်သူများ’ ဟု ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။ ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်က ဤဖော်ပြချက်သည် အလွန်မသင့်လျော်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပါသည်။

ဒေသခံအလုပ်သမားများသည် ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းအရ ‘ဒုက္ခသည်’ များဖြစ်သည်

ကိုရီးယားအစိုးရကို ကူညီခဲ့သည်ဆိုသည့်အချက်ကိုယ်တိုင်က တာလီဘန်များထံမှ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခံရမည့် အကြောင်းရင်းဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒုက္ခသည်ကွန်ဗင်းရှင်းက သတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်းများ ပြည့်မီသော ‘ဒုက္ခသည်’ များဖြစ်ပါသည်။ အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ကနေဒါ၊ အိန္ဒိယ၊ ဂျပန် စသည့် နိုင်ငံများစွာသည်လည်း ဤအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် မိမိတို့၏ ဒေသခံအလုပ်သမားများကို မိမိနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်သယ်ဆောင်ကာ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် ပြန်လည်အခြေချနိုင်ရန် ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြပါသည်။

၎င်းသည် ‘အကျိုးပြုမှုအတွက် ဆုလာဘ်’ မဟုတ်ဘဲ ‘ဥပဒေအရ တာဝန်’ ဖြစ်သည်

၎င်းတို့ကို ‘အထူးအကျိုးဆောင်ရွက်သူများ’ ဟုခေါ်ကာ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်စသည်ကို ပေးအပ်သည့်နည်းလမ်းသည်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးဥပဒေအရ သဘာဝအလျောက် ပေးအပ်ရမည့် ဒုက္ခသည်အဆင့်အတန်းကို ‘ကိုရီးယားအစိုးရကို ကောင်းစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သူအား ပေးအပ်သည့် ဆုတံဆိပ်’ ကဲ့သို့ ထင်မြင်စေပါသည်။ ၎င်းသည် ကိုရီးယားလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ဒုက္ခသည်စနစ်အပေါ် လွဲမှားသော အမြင်ကို စိုက်ထူပေးနိုင်ပါသည်။

ထို့အပြင် ‘ဒုက္ခသည်မဟုတ်ဘဲ အထူးအကျိုးဆောင်ရွက်သူ’ ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် အလားတူအခြေအနေတွင်ရှိသော အခြားဒုက္ခသည်များနှင့်ကြားတွင် မလိုအပ်သော ခွဲခြားဆက်ဆံမှု အမြင်ကိုလည်း ဖန်တီးနိုင်ပါသည်။

ဒုက္ခသည်ပံ့ပိုးမှုသည် ‘မလုပ်ချင်သော အိမ်စာ’ မဖြစ်သင့်ပါ။ ဒုက္ခသည်ဆိုသည်မှာ မခေါ်နိုင်သော နာမည်တစ်ခုမဟုတ်ပါ။ ၊ ဒုက္ခသည်လူ့အခွင့်အရေးကွန်ရက်၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်

အဓိကသဘောတရားများ ရှင်းလင်းချက်

ကိုးကားလင့်ခ်များ

• ဒုက္ခသည်များ၏ အဆင့်အတန်းဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (ကိုရီးယားဥပဒေပြုရေးဝန်ကြီးဌာန)
• ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် အခြားရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော၊ လူမဆန်သော သို့မဟုတ် ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေသော ဆက်ဆံမှု သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ပေးမှု ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း (ကိုရီးယားဥပဒေပြုရေးဝန်ကြီးဌာန)
• ဒုက္ခသည်ဥပဒေ (ကိုရီးယားအမျိုးသားဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စင်တာ)
• ဒုက္ခသည်ဥပဒေ စည်းမျဉ်း အပိုဒ် ၂ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ နေထိုင်ခွင့် (ကိုရီးယားအမျိုးသားဥပဒေသတင်းအချက်အလက်စင်တာ)

ကိန်းဂဏန်းများ၊ သတ်မှတ်ရက်များနှင့် မူဝါဒအကြောင်းအရာများသည် အချိန်မရွေး ပြောင်းလဲနိုင်ပါသည်။ လျှောက်ထားခြင်းမပြုမီ ၁၃၄၅ (နိုင်ငံခြားသားဆိုင်ရာ ဘက်စုံဆက်သွယ်စုံစမ်းရေးစင်တာ) သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားသားဆိုင်ရာရုံးတွင် နောက်ဆုံးအချက်အလက်များကို မဖြစ်မနေ စစ်ဆေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။