در ۲۵ اوت ۲۰۲۱، شبکه حقوق پناهندگان (난민인권네트워크) بیانیه رسمی خود را در پاسخ به اطلاعیه‌ای که همان روز توسط وزارت دادگستری (법무부) و وزارت امور خارجه منتشر شده بود، صادر کرد. استدلال اصلی این بود: «دولت از به‌کارگیری واژه پناهنده برای پناهندگان خودداری می‌کند، تعهدات قانونی را در قالب عمل خیرخواهانه جلوه می‌دهد، و پیوسته از زبانی استفاده می‌کند که دشمنی نسبت به پناهندگان را دامن می‌زند.» در ادامه، هر یک از نقاط اختلاف به تفصیل توضیح داده شده است.
موضع‌گیری در برابر اطلاعیه وزارت دادگستری
۱. اجازه اقامت به افغانستانی‌ها یک تکلیف است، نه لطف
ماده ۳۳ کنوانسیون مربوط به وضعیت پناهندگان و ماده ۲ بند ۱ کنوانسیون منع شکنجه هر دو بازگرداندن اجباری فرد به مکانی که در آن با آزار، شکنجه یا رفتار ظالمانه روبرو خواهد شد را از نظر قانونی ممنوع می‌کنند. این اصل اصل عدم اعاده (Non-refoulement) نام دارد.
در اوت ۲۰۲۱، طالبان پس از بیست سال دوباره در افغانستان به قدرت رسیده بود و ساختار حکومتی کشور به طور کامل دگرگون شده بود. همان ماه، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) از کشورهای جهان خواست که اخراج اتباع افغانستانی را متوقف کنند.
بنابراین، اجازه دادن به افغانستانی‌های مقیم کره برای ماندن، به جای اخراج اجباری آنها، کاری است که دولت کره بر اساس تعهدات معاهداتی موظف به انجام آن است. توصیف این اقدام به عنوان عمل خیرخواهانه دولت با واقعیت همخوانی ندارد.
۲. «اقدام ویژه اقامت بشردوستانه» با «مجوز اقامت بشردوستانه» در قانون پناهندگی یکی نیست
«اقدام ویژه اقامت بشردوستانه» که وزارت دادگستری در آن زمان اعلام کرد، مفهومی متفاوت از «مجوز اقامت بشردوستانه» تعریف‌شده در ماده ۲ بند ۳ قانون پناهندگی است.
در رسانه‌ها نیز مواردی دیده شد که این دو مفهوم با هم اشتباه گرفته شدند. اگرچه نام‌هایشان مشابه است، اما آثار قانونی و تضمین‌هایشان متفاوت است، بنابراین تمایز دقیق میان آنها اهمیت دارد.
۳. سه موردی که باید در هر اقدام اقامتی گنجانده شود
شبکه حقوق پناهندگان اعلام کرد که هر اقدامی برای افغانستانی‌های مقیم کره باید سه عنصر زیر را در بر داشته باشد:
| ملاحظه | محتوا |
|---|---|
| اقامت پایدار و بلندمدت | اعطای وضعیتی امن و ماندگار، نه تمدید ویزای کوتاه‌مدت |
| رعایت تعهدات عدم اعاده | اجرای واقعی تعهدات بر اساس حقوق بین‌الملل |
| حمایت از استقرار در جامعه کره | تضمین حقوق اجتماعی از جمله اشتغال، آموزش و بهداشت |
در آن زمان، حتی سوری‌ها و یمنی‌هایی که از قبل دارای «مجوز اقامت بشردوستانه» بودند، به خاطر وضعیت قانونی شکننده‌شان با مشکل استقرار در جامعه کره دست و پنجه نرم می‌کردند. موضع این سازمان این بود که افغانستانی‌ها نباید در همان بلاتکلیفی ناپایدار قرار گیرند.
۴. مشکلات مشخص «اقدام ویژه اقامت بشردوستانه»
اجازه اقامت بدون مجوز کار، در عمل مساوی با اخراج اجباری است
در جامعه کره که تقریباً هیچ کمک مالی‌ای در دسترس نیست، افراد اگر نتوانند کار کنند راهی برای تامین معاش ندارند. اجازه اقامت بدون مجوز کار، در واقع فشاری است که افراد را یا به خروج داوطلبانه یا به کار غیرقانونی سوق می‌دهد.
مشکلات نحوه رفتار با کسانی که مدت اقامتشان گذشته
طرح صدور دستور اخراج برای افغانستانی‌هایی که مدت ویزایشان منقضی شده و سپس تمدید ساده مهلت خروج، از سه جهت مورد انتقاد قرار گرفت.
اول، پناهندگان شناخته‌نشده نیز در معرض همان خطرات هستند. درست مانند کسانی که وضعیت قانونی معتبر دارند، افرادی که مدت اقامتشان گذشته نیز در معرض خطر آزار از سوی طالبان قرار دارند. بسیاری از آنها به دلایل مختلف شکلی در فرایند شناسایی پناهندگی رأی منفی گرفته‌اند و نمی‌توانستند به کشورشان برگردند، در نتیجه به عنوان پناهندگانی که بدون وضعیت قانونی زندگی می‌کنند در آمده‌اند. آنها باید با کسانی که ویزای معتبر دارند یکسان برخورد شوند: جریمه‌ها باید بخشیده شده و وضعیت اقامتی G-1-99 (سایر) به آنها اعطا شود.
دوم، «نگهداری حمایتی» در عمل بازداشت نامحدود است. وزارت دادگستری اعلام کرد هر کسی که ضامن نداشته یا سابقه کیفری داشته باشد تحت «نگهداری حمایتی» قرار خواهد گرفت. در عمل این به معنای صدور دستور اخراج و سپس بازداشت نامحدود فرد در مرکز بازداشت مهاجران است.
بر اساس این سیاست، پناهنده‌ای که اتفاقاً آشنایی در کره دارد بازداشت نمی‌شود، اما پناهنده‌ای که ندارد بازداشت می‌شود. این معیار عینی نیست. علاوه بر این، اعمال خودکار نگهداری حمایتی برای هر کسی با سابقه کیفری، بدون ارزیابی شدت جرم، مغایر با معیارهای بین‌المللی است. پناهندگان و دارندگان مجوز اقامت بشردوستانه را نمی‌توان مگر در موارد جرایم بسیار سنگین اخراج اجباری کرد، و اگر حکم کیفری را تحمل کرده‌اند، باید بدون اینکه تحت مجازات دوباره قرار گیرند، در استقرار در جامعه حمایت شوند.
سوم، اخراج واقعی ممکن نیست. با توجه به درخواست UNHCR برای توقف بازگشت به افغانستان و نبود پروازهای تجاری به کابل، اخراج امکان‌پذیر نبود. قرار دادن افراد تحت «نگهداری حمایتی» در آن شرایط در واقع مجبور کردن آنها به انتخاب میان بازگشت به زندگی زیر سلطه طالبان یا بازداشت نامحدود در کره بود.
۵. درباره استفاده از زبانی که دشمنی نسبت به پناهندگان را برمی‌انگیزد
شبکه حقوق پناهندگان برخی عبارات به‌کاررفته توسط وزارت دادگستری در اطلاعیه‌اش را مورد انتقاد قرار داد و استدلال کرد که این عبارات سوءتفاهم و دشمنی نسبت به پناهندگان را تقویت می‌کنند.
عباراتی که مورد سوال بودند:
- «به منافع ملی اولویت اول را خواهیم داد.»
- «اقدامات قاطعانه‌ای اتخاذ خواهیم کرد.»
- «ایمنی شهروندان کره را مد نظر خواهیم داشت.»
تکرار این عبارات این تصور را ایجاد می‌کند که گویا پناهندگان افغانستانی به نوعی «مخالف منافع ملی» یا «تهدیدی برای امنیت عمومی» هستند. توصیف کسانی که از خطرات جدی گریخته‌اند به این شکل، مستقیماً دشمنی نسبت به پناهندگان را دامن می‌زند. وزارت دادگستری، به عنوان نهاد مسئول این امور، موظف است به جای تقویت سوءتفاهم‌ها، فعالانه آنها را اصلاح کند.
موضع‌گیری در برابر توصیف وزارت امور خارجه از «مشارکان ویژه، نه پناهندگان»
وزارت امور خارجه کارکنان محلی و مترجمان افغانستانی که با هواپیما به کره منتقل می‌شدند را «مشارکان ویژه، نه پناهندگان» توصیف کرد. شبکه حقوق پناهندگان اعلام کرد این چارچوب‌بندی کاملاً نامناسب است.
اعضای کارکنان محلی طبق کنوانسیون پناهندگان، «پناهنده» هستند
همین واقعیت که آنها برای دولت کره کار کرده‌اند، دلیلی به طالبان می‌دهد تا آنها را آزار دهند. این بدان معناست که آنها معیارهای وضعیت پناهندگی طبق کنوانسیون پناهندگان را دارا هستند. ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، هند، ژاپن و بسیاری از کشورهای دیگر دقیقاً به همین دلیل کارکنان محلی خود را به کشورشان بازمی‌گرداندند و از آنها در استقرار مجدد به عنوان پناهنده حمایت می‌کردند.
این یک تکلیف قانونی است، نه پاداش برای خدمات ارائه‌شده
نامیدن این افراد «مشارکان ویژه» و تصویر کردن حق اقامت یا اقامت دائم به عنوان چیزی که به آنها اعطا می‌شود، این‌گونه نشان می‌دهد که گویا وضعیت پناهندگی، که باید به موجب حقوق بین‌المللی بشر اعطا شود، به جای آن نوعی مدال است که به کسانی که با دولت کره همکاری مفید داشته‌اند داده می‌شود. این خطر دارد که تفاهمی تحریف‌شده از نظام پناهندگی را در جامعه کره نهادینه کند.
عبارت «مشارکان ویژه، نه پناهندگان» همچنین حسی از سلسله‌مراتب غیرضروری میان این افراد و سایر پناهندگانی که در شرایط یکسان هستند ایجاد می‌کند.
حمایت از پناهندگان نباید مانند تکلیف ناخواسته‌ای باشد که باید انجام شود. «پناهنده» کلمه‌ای نیست که نتوان بر زبان آورد.
شبکه حقوق پناهندگان، ۲۵ اوت ۲۰۲۱
توضیح اصطلاحات کلیدی
| اصطلاح | توضیح |
|---|---|
| عدم اعاده (Non-refoulement) | اصلی از حقوق بین‌الملل که بازگرداندن اجباری فرد به مکانی که در آن در معرض خطر است را ممنوع می‌کند |
| پناهنده شناخته‌شده | خارجی که طبق قانون پناهندگی به طور رسمی به عنوان پناهنده شناخته شده است |
| مجوز اقامت بشردوستانه | وضعیت قانونی اعطاشده به کسی که معیارهای کامل پناهندگی را ندارد اما به خاطر خطراتی مانند شکنجه نمی‌تواند به وطن برگردد (قانون پناهندگی، ماده ۲ بند ۳) |
| G-1-99 (سایر) | کد وضعیت اقامتی که به طور موقت به دلایل بشردوستانه یا سایر دلایل ویژه اعطا می‌شود؛ حمایت قانونی محدودی دارد |
| مرکز بازداشت مهاجران (외국인보호소) | تأسیساتی که خارجیان مشمول دستور اخراج در آن تا زمان خروج از کشور نگهداری می‌شوند؛ طبق قانون کره حداکثر مدت بازداشت وجود ندارد |
| نگهداری حمایتی (보호조치) | روش اداری که طی آن فرد مشمول دستور اخراج در مرکز بازداشت مهاجران نگهداری می‌شود |
لینک‌های مرجع
- کنوانسیون مربوط به وضعیت پناهندگان (وزارت قانون‌گذاری دولت کره)
- کنوانسیون منع شکنجه و سایر رفتارها یا مجازات‌های ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز (وزارت قانون‌گذاری دولت کره)
- قانون پناهندگی (مرکز اطلاعات قوانین ملی کره)
- آیین‌نامه اجرایی قانون پناهندگی، ماده ۲، مجوز اقامت بشردوستانه (مرکز اطلاعات قوانین ملی کره)
ارقام، مهلت‌ها و جزئیات سیاست‌ها ممکن است در هر زمان تغییر کنند. پیش از هر اقدامی، آخرین اطلاعات را از مرکز تماس مهاجرت (1345) یا دفتر Korea Immigration Service محل سکونتتان تایید کنید.