این مقاله بر پایه‌ی بیانیه‌ای است که در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲ توسط MAP (Migration to Asia Peace، سازمانی که برای مهاجرت امن و صلح‌آمیز در آسیا فعالیت می‌کند) و شبکه‌ی حقوق پناهندگان منتشر شد. این مقاله وضعیت حقوقی کسانی را توضیح می‌دهد که برای فرار از دستور بسیج روسیه به کره‌ی جنوبی آمده‌اند، و خواسته‌هایی را که از دولت کره مطرح شده شرح می‌دهد. همچنین روشن می‌کند که چرا کسانی که برای اجتناب از سربازی اجباری به کره آمده‌اند باید به عنوان پناهنده حمایت شوند، و چه روش‌ها و حقوقی باید برای آن‌ها تضمین شود.
پیش‌زمینه
در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین آنچه را «دستور بسیج جزئی» نامید اعلام کرد. گفته می‌شود این دستور به شکلی خودسرانه اجرا شده و بیشترین فشار را بر آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه وارد کرده است. پس از این اعلام، صدها هزار نفر شروع به فرار به خارج از کشور کردند؛ برخی گزارش‌ها این تعداد را تا ۲۰۰٫۰۰۰ نفر اعلام کردند.
به دلیل نزدیکی جغرافیایی کره‌ی جنوبی به روسیه، تعدادی از اتباع روسی تلاش کردند با قایق بادبانی از ولادیووستوک از دریای شرقی عبور کنند و در نزدیکی دونگهه، پوهانگ و گوسئونگ وارد کره شوند. بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای ۱۰ و ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲، بیش از ۲۰ نفر به آب‌های کره رسیده بودند اما بدون اجازه‌ی پهلوگیری در آنجا نگه داشته می‌شدند. موقعیت‌های مشابهی در بنادر ورودی مختلف داخل و خارج از کره تکرار شده است.
پنج خواسته‌ی شبکه‌ی حقوق پناهندگان
۱. افشای شفاف اطلاعات
دولت باید فوری و شفاف، اطلاعات مربوط به متقاضیان احتمالی پناهندگی روسی که در رسانه‌ها گزارش شده‌اند، و همچنین سیاست پاسخ‌گویی خود را اعلام کند.
۲. تضمین دسترسی به روند پناهندگی
اتباع روسی که به آب‌های سرزمینی کره وارد می‌شوند باید از فرآیند درخواست پناهندگی مطلع شوند و دسترسی واقعی به سیستم حمایتی داشته باشند. باید طبق قانون پناهندگی (Refugee Act) به سرعت تصمیم ارجاع گرفته شود.
۳. تدوین برنامه‌ای برای متقاضیان پناهندگی روسی که از قبل در کره هستند
یک برنامه‌ی جداگانه برای اتباع روسی که پیش از این در کره اقامت داشته و از سربازی اجباری امتناع می‌کنند و درخواست پناهندگی می‌دهند، لازم است.
۴. شناسایی تغییر اساسی اوضاع و آزادی زندانیان از بازداشت
دستور بسیج یک «تغییر اساسی در اوضاع» محسوب می‌شود. هنگامی که درخواست‌های جدید پناهندگی بر این اساس ارائه می‌شود، باید وضعیت اقامت موقت اعطا شود و بررسی طبق قانون پناهندگی، چه در فرودگاه و چه در داخل کشور، انجام گیرد. متقاضیان پناهندگی که در حال حاضر بازداشت هستند باید به سرعت از بازداشت مهاجرتی آزاد شوند.
۵. آموزش فوری مأموران مهاجرت
مأموران Korea Immigration Service (سازمان مهاجرت کره، نهادی که تمام امور مربوط به ورود و اقامت در کره را مدیریت می‌کند)، گارد ساحلی و سازمان اطلاعات ملی که در بنادر ورودی سراسر کشور خدمت می‌کنند، باید فوری آموزش‌های لازم درباره‌ی هنجارها، استانداردها و روش‌های مرتبط را دریافت کنند تا در اخراج‌های اجباری غیرقانونی دخیل نشوند.
چرا فراریان از دستور بسیج پناهنده محسوب می‌شوند
امتناع از سربازی و وضعیت پناهندگی
افرادی که برای اجتناب از سربازی اجباری فرار کرده‌اند، ممکن است طبق کنوانسیون پناهندگان ۱۹۵۱ واجد شرایط پناهندگی باشند. دلایل فرار مردم از جنگ متعدد است، اما امتناع از سربازی یکی از راه‌هایی است که فرد می‌تواند با جنگ مخالفت کند. هم خود سربازی اجباری و هم مجازات‌های نامتناسب برای امتناع از آن می‌توانند به معنای «آزار و اذیت» در چارچوب کنوانسیون پناهندگان باشند.
انگیزه‌های امتناع از خدمت نظامی هم متنوع است:
- وجدان یا مذهب: مخالفت با جنگ بر اساس وجدان یا باور دینی
- عقیده‌ی سیاسی: اعتقاد سیاسی در مخالفت با جنگ تجاوزکارانه‌ی پوتین
- نیاز به بقا: فرار صرفاً برای حفاظت از خود و خانواده
حتی در مورد آخر، جایی که هیچ باور سیاسی روشنی وجود ندارد، اگر مقامات آن شخص را «خائن» یا «دشمن دولت» تلقی کنند، این می‌تواند به عنوان آزار و اذیت بر اساس عقیده‌ی سیاسی منتسب (Imputed Political Opinion) شناخته شود. مقامات روسی قوانینی وضع کرده‌اند که امتناع از سربازی را فرار از خدمت تلقی می‌کنند و تا ده سال زندان برای آن مقرر کرده‌اند، و این زمینه‌ای برای اثبات آزار و اذیت فراهم می‌کند.
دستورالعمل‌های UNHCR (کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل) در راهنمای حمایت بین‌المللی شماره‌ی ۱۰: ادعاهای وضعیت پناهندگی مرتبط با خدمت نظامی راهنمایی دقیقی درباره‌ی رابطه‌ی امتناع از خدمت نظامی و وضعیت پناهندگی ارائه می‌دهد.
امتناع از یک جنگ ناعادلانه هم می‌تواند دلیلی برای پناهندگی باشد
مسیر دیگری هم وجود دارد که در آن خود سربازی اجباری، مستقل از هر انگیزه‌ی فردی، می‌تواند دلیلی برای پناهندگی باشد: زمانی که جنگ مورد نظر به طور عینی توسط جامعه‌ی بین‌الملل به عنوان جنگی مشتمل بر جنایات جنگی یا جنایات علیه بشریت ارزیابی شود. شواهد قابل توجهی از چنین جنایاتی در تهاجم روسیه به اوکراین، از جمله کشتار غیرنظامیان، پیش از این به طور گسترده گزارش شده است.
دادگاه استیناف مدار چهارم ایالات متحده در حکم ۱۹۸۸ خود در پرونده‌ی M.A. A26851062 اعلام کرد که «اگر اقدام نظامی توسط جامعه‌ی بین‌الملل به عنوان مغایر با قوانین اساسی رفتار انسانی محکوم شود، مجازات فردی که از آن اقدام نظامی گریخته خود می‌تواند آزار و اذیت تلقی شود.»
این موضوع چگونه در سطح بین‌الملل به کار گرفته شده
ادعای «پناهندگان جنگی پناهنده نیستند» گاهی در کره مطرح شده، اما درست نیست. پرونده‌های پناهندگان سوری در اروپا مرتبط‌ترین سابقه را فراهم می‌کنند. در میان مردان سوری که برای فرار از جنگ به آلمان رفتند، بسیاری از سربازی اجباری رژیم اسد گریخته بودند.
احکام دادگاه‌های آلمان معیارهای زیر را مقرر کردند:
- دادگاه اداری عالی ایالت ساکسونی (۷ فوریه ۲۰۱۸، 5A 1245/17.A): مردی در سن سربازی از منطقه‌ای تحت کنترل شورشیان می‌توانست مظنون به همدردی با مخالفان تلقی شود، و بنابراین بر اساس عقیده‌ی سیاسی منتسب به عنوان پناهنده شناخته شد.
- دادگاه اداری عالی ایالت هسه (۶ ژوئن ۲۰۱۸، 3A 3040/16.A): صرف نظر از اینکه شخص از منطقه‌ی شورشی‌نشین بود یا نه، امتناع از خدمت نظامی به معنای آن بود که دولت اسد آن شخص را دشمن می‌پندارد؛ در نتیجه همه‌ی این افراد بر اساس عقیده‌ی سیاسی منتسب به عنوان پناهنده تشخیص داده شدند.
- دادگاه اداری عالی ایالت هسه (۶ ژوئن ۲۰۱۸، 3 A 403/18.A): همین نتیجه‌گیری در مرحله‌ی تجدیدنظر هم تأیید شد.
پس از این احکام، اداره‌ی فدرال مهاجرت و پناهندگان آلمان (BAMF) در عمل وضعیت پناهندگی را به جای وضعیت اقامتی کمتر ارزشمند انسان‌دوستانه به معترضان سوری به سربازی اجباری اعطا می‌کند.
مشکل نقض اصل عدم اخراج اجباری
رد ورود، ممنوعیت پهلوگیری، یا بازداشت متقاضیان بالقوه پناهندگی که به سرزمین یا آب‌های سرزمینی کره رسیده‌اند، بدون اطلاع‌رسانی به آن‌ها درباره‌ی روند پناهندگی یا دسترسی به سیستم پناهندگی، همه ناقض اصل عدم اخراج اجباری (Non-refoulement) هستند که کنوانسیون پناهندگان آن را منع کرده است.
«رد در مرز» نیز نقض اصل عدم اخراج اجباری است. احکام متعدد دادگاه‌های کره که دسترسی به روند پناهندگی در فرودگاه‌ها را تأیید کرده‌اند از این موضع حمایت می‌کنند. Ministry of Justice (وزارت دادگستری کره) خود بارها اخراج اجباری دریایی پناهندگان کره‌ی شمالی را نقض اصل عدم اخراج اجباری تفسیر کرده؛ همان معیار به یک شکل درباره‌ی رفتار با پناهندگان روسی هم اعمال می‌شود.
اقداماتی که از دولت کره خواسته شده
- فوری برنامه‌ی پاسخ‌گویی تدوین کند و دسترسی به روند پناهندگی را به روشنی تضمین نماید.
- بدون تأخیر دستوراتی صادر کند تا موقعیت‌هایی مانند تحویل دادن افراد به پلیس، که مغایر ماده‌ی ۳۱ کنوانسیون پناهندگان (که پناهندگان را از مجازات به خاطر ورود غیرقانونی مصون می‌دارد) است، پیش نیاید.
- به سرعت دستورالعمل‌هایی درباره‌ی وضعیت اقامتی و فرآیند بررسی برای اتباع روسی که از پیش در کره هستند و با این استدلال که در سن سربازی‌اند درخواست پناهندگی می‌دهند، آماده کند.
درست مانند پناهندگان اوکراینی، کسانی که از جنگ پوتین گریخته‌اند هم لایق پاسخی بالغ و محترم با حقوق بشر هستند. برای به‌روزترین اطلاعات درباره‌ی آمار، مهلت‌ها و روش‌ها، مستقیماً با Immigration Contact Center (1345) یا دفتر Korea Immigration Service محل اقامتتان تماس بگیرید.
سازمان‌هایی که این بیانیه را صادر کردند
این بیانیه در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲ به طور مشترک توسط MAP (Migration to Asia Peace) و ۳۲ سازمان عضو و ۴ سازمان عضو ویژه از شبکه‌ی حقوق پناهندگان منتشر شد.
سازمان‌های شرکت‌کننده: TFC (The First Contact for Refugee)، APIL (Advocates for Public Interest Law)، Donghaeng (Public Interest Lawyers)، Public Interest Law Foundation Jeong، GONG-GAM (Korean Public Interest Lawyers’ Group)، DREAM (Public Interest Human Rights Center)، Refuge (International Refugee Assistance Organization)، Global Hope، Refugee Rights Center، Dongducheon Refugee Community، Dongjak FM، Minbyun International Solidarity Committee (Lawyers for a Democratic Society)، Duru Foundation، Seoul On Dream Education Center، Suwon Global Dream Center، Suncheon Migrant Support Center، Friends of Asia، MAP (Migration to Asia Peace)، ECOFEMME (Cultural and Economic Community for Migrant Women)، Gamdong (Migrant Support Public Interest Center)، Uijeongbu EXODUS، Chingu (Migrant Support Center)، Peoples Solidarity for Participatory Democracy (참여연대)، Naomi (Jeju Diocese Catholic Migrant Ministry Center)، Dongcheon Foundation، Hwawoo Public Interest Foundation، Jeju Peace and Human Rights Institute WAT، Paju EXODUS، Korea Migrant Human Rights Center و دیگران.