በነሐሴ 29 ቀን 2025 (እ.አ.አ.) በቸንግጁ የስደተኞች ማቆያ ማእከል ውስጥ የሚሰራ አንድ ሰራተኛ የየመን ዜጋ የሆነ የተጠለላ ጠያቂን ደጋግሞ ደብድቦ እንደነበር በዜና ዘገባ ተገለጸ። የ CCTV ምስል ሰራተኛው ጠያቂውን አንቆ ሲይዘውና በቡጢ ሲመታው አሳይቷል። የስደተኞችና የስደተኛ ጉዳዮች የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ይህን ክስተት የአንድ ሰራተኛ መውጣት ብቻ ሳይሆን፣ የስደተኞች ማቆያ ተቋማት በአጠቃላይ እንዴት እንደሚተዳደሩ ጥልቅ መዋቅራዊ ችግር ምልክት እንደሆነ ይመለከቱታል።

ምን ተፈጠረ

ክስተቱ የተፈጸመው በመስከረም 2024 (እ.አ.አ.) ሲሆን፣ በቸንግጁ የስደተኞች ማቆያ ማእከል ውስጥ የሚሰራ ሰራተኛ የየመን ዜጋ የሆነ የተጠለላ ጠያቂን በመኖሪያ ክፍሎች ውስጥ ደጋግሞ ደበደበው ተብሏል። ሆኖም Ministry of Justice (የፍትህ ሚኒስቴር) ምርመራ የጀመረው ነሐሴ 29 ቀን 2025 (እ.አ.አ.)፣ ማለትም ዜናው ከወጣ በኋላ ብቻ ነበር። ተከሷል የተባለውን ሰራተኛ (“ሰራተኛ A” ተብሎ የተጠቀሰው) ከስራው አግዶታል። የ CCTV ምስል እርግጫ መምታትና አንቆ መያዝ የመሳሰሉ ድርጊቶችን አረጋግጧል። ክስተቱ ለአንድ ዓመት ያህል ለውጭ ዓለም ሳይታወቅ ቆይቷል።

Ministry of Justice (የፍትህ ሚኒስቴር) “በዚህ ክስተት ላይ ወዲያውኑ የሐቅ ማጣራት ምርመራ ጀመርን፣ ተሳታፊ በሆኑ ሰዎች ላይ ለማንኛውም ሕገ-ወጥ ድርጊት በሕግና በመርህ መሰረት ጥብቅ እርምጃ እንወስዳለን” ብሎ ሲገልጽ፣ “በጥልቅ ምርመራና በተቋማዊ ለውጥ አማካኝነት ተመሳሳይ ክስተት ድጋሚ እንዳይከሰት እንከላከላለን” ብሏል። ሆኖም ክስተቱ የተገለጸው ሚኒስቴሩ ራሱ በማግኘቱ ሳይሆን በሚዲያ ዘገባ አማካኝነት ስለሆነ፣ የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ምላሹ አሁንም በቂ አይደለም ይላሉ።

የስደተኞች ማቆያ ተቋም ምንድን ነው?

የ Immigration Control Act (የስደተኞች ቁጥጥር ሕግ) አንቀጽ 63፣ ንዑስ አንቀጽ 1 የማስወጣት ትዕዛዝ የተሰጠው ግን ወዲያውኑ መውጣት የማይችል የውጭ ዜጋ “እስኪመለስ ድረስ” እንዲቆይ ይፈቅዳል፣ ምንም የጊዜ ገደብ የለውም። ይህም መውጣት የሚቃወሙ ወይም በተግባር መውጣት የማይችሉ ሰዎች ለረጅም ጊዜ እንዲቆዩ አድርጓል።

በመጋቢት 23 ቀን 2023 (እ.አ.አ.) የኮሪያ ሕገ-መንግስት ፍርድ ቤት የ Immigration Control Act አንቀጽ 63፣ ንዑስ አንቀጽ 1 “ከሕገ-መንግስቱ ጋር የማይጣጣም” ነው ሲል በስድስት ለሦስት ድምጽ ወሰነ።

ሆኖም ከሕገ-መንግስት ፍርድ ቤቱ ውሳኔ በኋላ መንግስትና National Assembly (ብሔራዊ ምክር ቤት) እስከ ሦስት ዓመት ድረስ ማቆያ የሚፈቅድ ተከታይ ሕግ ለማውጣት ተንቀሳቅሰዋል፣ ይህም ከሲቪል ማህበረሰብ ቡድኖች ከባድ ትችት አስከትሏል።

የተደጋጋሚ በደል ምሳሌ፦ “የሽሪምፕ ስቃይ” ጉዳይን ታስታውሱታላችሁ?

የዚህ ክስተት ዜና ሲሰራጭ፣ ቀደም ሲል በስደተኞች ማቆያ ተቋም ውስጥ የተፈጸመ የበደል ክስተት ማለትም “የሽሪምፕ ስቃይ” ተብሎ የሚታወቀው እንደገና ለሕዝብ ትኩረት መጥቷል።

“የሽሪምፕ ስቃይ” (새우꺾기) የአንድ ሰው እጅና እግር ከጀርባ በካቴናና በገመድ አስሮ፣ ከዚያም አንድ ላይ በማያያዝ ሰውነቱ እንደ ሽሪምፕ ወደ ኋላ የተጎነበሰ አቀማመጥ እንዲይዝ የሚያስገድድ የአካላዊ በደል ዘዴ ነው። በ2021 (እ.አ.አ.) “M” ተብሎ የተጠቀሰው የሞሮኮ ዜጋ የሆነ የተጠለላ ጠያቂ በሁዋሰንግ የስደተኞች ማቆያ ማእከል ውስጥ፣ ትዕዛዝ ባለመከተል ምክንያት ተብሎ ከስምንት ጊዜ በላይ በብቸኝነት ክፍል ታስሮ ይህን አያያዝ ብዙ ጊዜ እንደተደረገበት የሚያሳይ የ CCTV ምስል ተለቀቀ። ምስሉ ሰፊ ድንጋጤ አስከትሏል።

በዚያን ጊዜ ፍርድ ቤቱ እንዲህ ያለ ድርጊት “የማቆያ መሳሪያ አጠቃቀም ሕጋዊ መስፈርቶች በቴክኒካል መልኩ ቢሟሉም ባይሟሉም ለራሱ በራሱ ሕገ-መንግስታዊ የሰውነት ነጻነትና የግል ክብር መብትን የሚጥስ ነው” ሲል ወሰነ። እንዲሁም ፍርድ ቤቱ ሰራተኞች ተጎጂውን ለማሰር ኬብል ታይ እና የማሸጊያ ቴፕ መጠቀማቸው “ሕገ-ወጥ” እንደሆነ ደምድሟል።

Ministry of Justice (የፍትህ ሚኒስቴር) በዚያን ጊዜም ድጋሚ እንዳይከሰት ቃል ገብቶ ነበር። ሆኖም አሁን የቸንግጁ ጉዳይ እንደሚያሳየው፣ በደል ቀጥሏል፣ ፈጻሚዎችን ተጠያቂ ማድረግም በተግባር እጅግ ከባድ ሆኖ ይቆያል።

ይህ ለምን መዋቅራዊ ችግር ሆነ?

የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ይህን ክስተት የግለሰብ ጥፋት ሳይሆን፣ የማቆያ ተቋማት ራሳቸው እንዴት እንደሚተዳደሩ ሥር የሰደደ ችግር አድርገው ይመለከቱታል።

  • “በፈቃደኝነት” እንዲወጡ ግፊት ማድረግ፦ በእውነት ወደ አገራቸው መመለስ የማይችሉ የተጠለላ ጠያቂዎች እንኳን (ለምሳሌ አገራቸው በጦርነት ስለሆነ)፣ በተቋሙ ውስጥ ለምን አትመለሱም በማለት ደጋግሞ ግፊት ይደረግባቸዋል።
  • ለመቃወም ብቸኝነት ክፍልና ድብደባ፦ በፈቃደኝነት መውጣት የሚቃወሙ ወይም በማንኛውም መንገድ የሚቃወሙ ጠያቂዎች በብቸኝነት ክፍል ይታሰራሉ፣ አካላዊ ድብደባም ይደርስባቸዋል የሚሉ በርካታ ምስክርነቶች አሉ።
  • የማይወሰን ማቆያ፦ ስርዓቱ በትክክል ሊወጡ የማይችሉ የተጠለላ ጠያቂዎችን፣ በራሳቸው ለመውጣት እስኪስማሙ ድረስ ላልተወሰነ ጊዜ በማቆያ የሚያስቀምጥ መልኩ ይተዳደራል። የሰብአዊ መብት ድርጅቶች ይህን “መውጫ የሌለው እስር ቤት” ሲሉ ይገልጹታል።
  • የቁጥጥር እጥረት፦ ማቆያ ለመጀመር ወይም ለማራዘም የሚደረጉ ውሳኔዎች በራሱ Ministry of Justice (የፍትህ ሚኒስቴር) ውስጥ የሚወሰኑ ሲሆን፣ ራሱን የቻለ የፍርድ አካል ሳይገመግማቸው ነው። ይህም ከውጭ መከታተልን እጅግ ከባድ ያደርገዋል።

የሰብአዊ መብት ድርጅቶች የሚጠይቁት

Refugee Rights Network Korea (የኮሪያ የስደተኞች መብት መረብ) እና Immigration Detention Response Network (የስደተኞች ማቆያ ምላሽ መረብ)ን ጨምሮ በደርዘን የሚቆጠሩ ድርጅቶች ከዚህ ክስተት ጋር በተያያዘ የሚከተሉትን እየጠየቁ ነው።

  1. ጥልቅ ምርመራና ኃላፊዎችን መቅጣት፦ የዚህ ድብደባ ሙሉ ሐቅ መታወቅ አለበት፣ ኃላፊ ሆነው የተገኙ ሁሉም ሰዎች ተጠያቂ መሆን አለባቸው።
  2. ተጎጂውን ከማቆያ መልቀቅ፣ ይፋዊ ይቅርታና ካሳ፦ ድብደባ የደረሰበት ሰው ወዲያውኑ ከማቆያ ተቋም መለቀቅ አለበት፣ ይፋዊ ይቅርታና ተገቢ ካሳም ማግኘት አለበት።
  3. ሊመለሱ በማይችሉ ስደተኞች ላይ የተሰጠ የማስወጣት ትዕዛዝ መሰረዝ፦ በእውነት ወደ አገራቸው መመለስ ለማይችሉ የተጠለላ ጠያቂዎች የተሰጠ የማስወጣት ትዕዛዝ መሰረዝ አለበት።
  4. ለማቆያ ተቋም ሰራተኞች ጠንካራ የሰብአዊ መብት ስልጠና፦ ድጋሚ እንዳይከሰት ለመከላከል ስልታዊ የሰብአዊ መብት ትምህርት ፕሮግራም መዘርጋት አለበት።

ድርጅቶቹ “ይህ ክስተት የኮሪያ ማህበረሰብ ስደተኞችንና ስደተኛ ጉዳዮችን እንዴት እንደሚይዝ የሚያሳይ ምሳሌ ነው” ሲሉ፣ መንግስት ኃላፊነቱን ከማምለጥ ይልቅ የስደተኞችን መብትና ክብር ለማረጋገጥ መሰረታዊ እርምጃዎችን መውሰድ አለበት ብለው ያጎላሉ።

ተዛማጅ ድርጅቶችና የድጋፍ መስኮቶች

እርዳታ የሚያስፈልግዎ ከሆነ ወይም በተዛማጅ እንቅስቃሴዎች ላይ መሳተፍ ከፈለጉ ከታች ያሉትን ድርጅቶች ማግኘት ይችላሉ።

  • Refugee Rights Network Korea (የኮሪያ የስደተኞች መብት መረብ): www.nancen.org
  • Gonggam Public Interest Lawyers’ Group (የሕዝብ ጥቅም ሰብአዊ መብት ሕግ ፋውንዴሽን ጎንጋም): www.kpil.org
  • APIL (የሕዝብ ጥቅም ሕግ ማእከል አፒል): apil.or.kr
  • Duroo (የሕዝብ ጥቅም ሕግ ድርጅት ዱሩ): duroo.org

በስደተኞች ማቆያ ተቋም ማቆያ ወይም በማስወጣት ጉዳዮች ችግር እያጋጠመዎት ከሆነ፣ ለስደተኞች·ለውጭ ዜጎች የጥያቄ ስልክ 1345 ላይ ይጠይቁ፣ ወይም ከላይ ላሉት የሰብአዊ መብት ድርጅቶች በቀጥታ እርዳታ መጠየቅ ይችላሉ። ስርዓቶችና ሂደቶች ሊለወጡ ስለሚችሉ፣ ከማመልከትዎ በፊት 1345 ላይ ወይም ከሚመለከተው የስደተኞች·የውጭ ዜጎች ጽሕፈት ቤት የቅርብ ጊዜ መረጃ ማረጋገጥዎን አይዘንጉ።

የማጣቀሻ አገናኞች