اختلالات اضطرابی گروهی از بیماری‌های روانی هستند که در آن‌ها اضطراب و ترس بیش از حد و غیرقابل کنترل، زندگی روزمره را مختل می‌کنند. همه ما گاهی اضطراب را تجربه می‌کنیم، اما وقتی شدت و مدت این احساس از محدوده طبیعی فراتر رود، رنج روانی و علائم جسمی گوناگونی به دنبال خواهد آمد. اختلال پانیک، اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال اضطراب فراگیر، اختلال وسواسی-اجباری و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) همگی در این دسته جای می‌گیرند.
انواع اختلالات اضطرابی
| تشخیص | ویژگی‌های اصلی |
|---|---|
| اختلال پانیک | ترس شدید و ناگهانی همراه با تنگی نفس و تپش قلب که در عرض چند دقیقه به اوج می‌رسد |
| آگورافوبیا | اجتناب شدید از جاهایی که فرار از آن‌ها دشوار یا کمک‌گرفتن در آن‌ها سخت است (حمل‌ونقل عمومی، میادین باز و مانند آن) |
| اختلال اضطراب اجتماعی (فوبیای اجتماعی) | ترس و اضطراب شدید در موقعیت‌هایی که دیگران ممکن است فرد را زیر نظر داشته یا قضاوت کنند |
| فوبیای خاص | ترس شدید از یک چیز مشخص مثل ارتفاع، مار یا خون |
| اختلال اضطراب فراگیر | نگرانی مداوم و بیش از حد درباره حوزه‌های مختلف زندگی: سلامت، پول، کار، تحصیل و غیره |
| اختلال وسواسی-اجباری (OCD) | افکار مزاحم و ناخواسته (وسواس فکری) که تکرار می‌شوند و رفتارهای تکراری (اجبار) که برای خاموش‌کردن آن‌ها انجام می‌شود |
| اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) | اجتناب مداوم، تجربه مجدد رویداد و علائم بیش‌برانگیختگی پس از یک رویداد ضربه‌آور شدید |
| اختلال استرس حاد | علائمی مشابه PTSD که در روزها تا چند هفته بلافاصله پس از رویداد ضربه‌آور ظاهر می‌شوند |
چرا اختلالات اضطرابی ایجاد می‌شوند؟
یک علت واحد وجود ندارد؛ معمولا چند عامل با هم نقش دارند.
- زمینه ژنتیکی: داشتن یکی از اعضای خانواده که اختلال اضطرابی داشته، می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
- شیمی مغز: عدم تعادل در انتقال‌دهنده‌های عصبی مثل سروتونین که در تنظیم هیجانات نقش دارند، ممکن است دخیل باشد.
- ساختار و عملکرد مغز: تغییر در نواحی مغزی مسئول هیجان و پاسخ به ترس نیز اهمیت دارد.
- ویژگی‌های شخصیتی: افرادی که به طور طبیعی حساسیت بالاتری به اضطراب دارند ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند.
- ضربه روانی گذشته: تجربه‌های تکان‌دهنده یا دردناک در دوران کودکی یا بزرگسالی می‌توانند اثر ماندگار داشته باشند.
- الگوهای تفکر: تفکر منفی یا اغراق‌آمیز معمول درباره خود و جهان، اضطراب را تغذیه می‌کند.
- سبک زندگی: مصرف زیاد الکل، سیگار، کافئین بیش از حد، کم‌خوابی و استرس شدید همگی خطر را بالا می‌برند.
چه علائمی باید مراقب آن‌ها باشم؟
احساس اضطراب گاه‌وبی‌گاه کاملا طبیعی است. اما اگر علائم زیر ادامه‌دار باشند و گذران زندگی روزمره را دشوار کنند، بهتر است با یک متخصص صحبت کنید.
علائم روان‌شناختی
- احساس مداوم و بی‌دلیل اضطراب یا بی‌قراری
- نگرانی بیش از حد درباره چیزهای کوچک یا عادی
- احساس ناآرامی، تنش یا ناتوانی در آرام‌گرفتن
- دشواری در تمرکز و خستگی زودرس
- ترسیدن آسان یا تحریک‌پذیری غیرمعمول
- بی‌خوابی
علائم جسمی
- تپش قلب یا ضربان قلب سریع
- سوزن‌سوزن شدن دست یا پا، یا خشکی دهان
- گر گرفتگی صورت یا سینه
- سفتی یا تنش در عضلات
- اخم‌کردن ناخودآگاه
- تند شدن تنفس یا احساس گیرکردن چیزی در گلو
- دل‌درد، تکرر ادرار یا اسهال
چون علائم جسمی می‌توانند بسیار برجسته باشند، اختلالات اضطرابی در ابتدا اغلب با بیماری‌های قلبی، مشکلات گوارشی یا سایر بیماری‌های جسمی اشتباه گرفته می‌شوند. اگر آزمایش‌های پزشکی انجام داده‌اید و همه چیز طبیعی بوده، ارزش دارد برای ارزیابی سلامت روان به روان‌پزشک مراجعه کنید.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
روان‌پزشک چند موضوع را با هم بررسی می‌کند تا به تشخیص برسد.
- مصاحبه بالینی و تاریخچه پزشکی: درباره اینکه علائم از چه زمانی شروع شده‌اند و چه موقعیت‌هایی آن‌ها را برمی‌انگیزد صحبت می‌کنید.
- پرسشنامه‌های خودگزارشی: فرم‌های استاندارد به شناسایی نوع و شدت علائم کمک می‌کنند.
- ارزیابی روان‌شناختی جامع: در صورت نیاز، روان‌شناس ممکن است ارزیابی‌های بیشتری انجام دهد.
- آزمایش خون و تصویربرداری مغزی (MRI و غیره): برای رد کردن علل جسمی مثل بیماری تیروئید یا مشکلات قلبی استفاده می‌شود.
گزینه‌های درمانی
اختلالات اضطرابی به درمان پاسخ بسیار خوبی می‌دهند. با کمک متخصص، اکثر افراد می‌توانند به زندگی روزمره کامل و طبیعی بازگردند. لطفا در درخواست کمک تردید نکنید.
دارودرمانی
- داروهای ضدافسردگی (نوع SSRI و SNRI): این داروها اولین انتخاب برای درمان دارویی اختلالات اضطرابی هستند. با اینکه نام «ضدافسردگی» دارند، اثربخشی آن‌ها برای اضطراب هم به اثبات رسیده و وابستگی ایجاد نمی‌کنند.
- داروهای ضداضطراب (نوع بنزودیازپین): در مواردی که تسکین سریع علائم لازم است، به صورت کوتاه‌مدت استفاده می‌شوند. مصرف طولانی‌مدت می‌تواند وابستگی ایجاد کند، بنابراین مهم است دقیقا طبق دستور پزشک مصرف شوند.
روان‌درمانی
- درمان شناختی-رفتاری (CBT): یاد می‌گیرید الگوهای تفکر منفی که اضطراب را می‌سازند شناسایی کنید و آن‌ها را با الگوهای واقع‌بینانه‌تر جایگزین کنید. CBT قوی‌ترین پایه شواهد را در میان روش‌های روان‌درمانی برای اختلالات اضطرابی دارد.
- تکنیک‌های آرام‌سازی: روش‌هایی مثل تنفس دیافراگمی و آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی به شما کمک می‌کنند تنش جسمی را خودتان کاهش دهید.
- بیوفیدبک: سیگنال‌های فیزیولوژیک بدن (ضربان قلب، تنش عضلانی و غیره) را در لحظه مشاهده می‌کنید و از طریق این بازخورد یاد می‌گیرید سیستم عصبی خودمختار خود را تنظیم کنید.
ترکیب دارودرمانی و روان‌درمانی معمولا نتایج بهتری نسبت به هر کدام به تنهایی به دست می‌دهد.
سیر بیماری و عوارض احتمالی
- با درمان، علائم کاهش می‌یابد و عملکرد روزانه بازمی‌گردد. با این حال، اختلالات اضطرابی می‌توانند عود کنند یا مزمن شوند، بنابراین مدیریت مداوم اهمیت دارد.
- افسردگی اغلب همراه با اختلالات اضطرابی بروز می‌کند.
- تکیه به الکل برای مقابله با اضطراب می‌تواند به اختلال مصرف الکل منجر شود. الکل شاید در لحظه احساس تسکین ایجاد کند، اما در درازمدت اضطراب را بدتر می‌کند.
- اضطراب طولانی‌مدت می‌تواند سیستم ایمنی را ضعیف کند و شما را در برابر طیف گسترده‌ای از بیماری‌های جسمی آسیب‌پذیرتر نماید.
اختلالات اضطرابی معمولا در چه سنی شروع می‌شوند؟
| تشخیص | شایع‌ترین سن شروع |
|---|---|
| اختلال اضطراب اجتماعی | نوجوانی |
| اختلال پانیک / آگورافوبیا | اوایل دهه بیست |
| اختلال اضطراب فراگیر | دهه سی |
اختلالات اضطرابی در هر سنی می‌توانند ظاهر شوند. جدول بالا رایج‌ترین بازه‌های آماری را نشان می‌دهد، نه قوانین ثابت.
عادت‌های روزانه مفید
هرچند اختلالات اضطرابی همیشه قابل پیشگیری نیستند، عادت‌های زیر می‌توانند علائم را کاهش داده و از عود جلوگیری کنند.
- خواب منظم: کم‌خوابی و بی‌نظمی در خواب اضطراب را تشدید می‌کنند.
- مدیریت استرس: از طریق سرگرمی‌ها، پیاده‌روی، مدیتیشن یا تمرین تنفس به طور مداوم استرس را تخلیه کنید.
- کاهش کافئین و نیکوتین: قهوه و سیگار می‌توانند علائم اضطراب را بدتر کنند.
- محدود کردن الکل: استفاده از الکل برای کنترل اضطراب می‌تواند به اختلال مصرف الکل و بیماری کبدی منجر شود.
- خودتان را مجبور به روبرو شدن با ترس‌ها نکنید: قرار گرفتن تنهایی و اجباری در موقعیت‌های ترسناک همیشه مفید نیست. کار با یک درمانگر برای نزدیک شدن تدریجی به ترس‌ها بسیار ایمن‌تر و موثرتر است.
- حمایت اطرافیان: همدلی و تشویق از سوی کسی که به او نزدیک هستید می‌تواند تفاوت واقعی در بهبودی ایجاد کند.
سوالات متداول
س. چطور بفهمم فرزندم اختلال اضطرابی دارد؟ اگر اضطراب بیش از حد بیش از یک ماه ادامه داشته و فرزندتان در رنج است یا در مدرسه یا زندگی روزمره دچار مشکل شده، لطفا با یک متخصص سلامت روان مشورت کنید. تشخیص بر اساس عامل اضطراب و شدت علائم انجام می‌شود.
س. اختلال اضطراب اجتماعی با درونگرا بودن فرق دارد؟ بله، فرق دارند. اختلال اضطراب اجتماعی زمانی تشخیص داده می‌شود که ترس ناشی از موقعیت‌هایی که قضاوت دیگران در آن‌ها وجود دارد (ارائه، غذا خوردن، مکالمه) آنقدر شدید است که زندگی روزمره را مختل می‌کند یا رنجی ایجاد می‌کند که تحمل آن سخت است. درونگرا بودن ذاتی یک اختلال نیست.
س. آیا نوشیدن الکل وقتی مضطرب هستم مضر است؟ ممکن است موقتا احساس آرامش کنید، اما وقتی الکل متابولیزه می‌شود اضطراب می‌تواند به اثر بازگشتی دست یابد و بدتر از قبل احساس شود. خطر اختلال مصرف الکل و بیماری کبدی را هم افزایش می‌دهد، پس روش مقابله‌ای مناسبی نیست.
س. آیا اختلالات اضطرابی کاملا درمان می‌شوند؟ هدف رساندن اضطراب به صفر نیست، چون درجه‌ای از اضطراب هیجانی طبیعی و مفید برای انسان است. درمان با هدف کاهش شدت اضطراب تا سطح قابل مدیریت انجام می‌شود تا بتوانید دوباره زندگی عادی داشته باشید. بسیاری از افراد پس از درمان به زندگی سالم و کامل بازمی‌گردند، پس نگران نباشید.
کجا می‌توانید در کره کمک بگیرید
| سازمان | تماس | نحوه استفاده |
|---|---|---|
| خط مشاوره بحران سلامت روان | 1577-0199 | ۲۴ ساعت شبانه‌روز، ۳۶۵ روز سال. مشاوره با متخصص سلامت روان در هر نقطه از کره |
| مرکز اطلاع‌رسانی بهداشت و رفاه | 129 | اطلاعات درباره خدمات سلامت روان و ارجاع |
| مرکز بهداشت و رفاه روان محله | دفتر هر شهر/منطقه | مشاوره رایگان و مدیریت پرونده. نزدیک‌ترین مرکز را از طریق فهرست مراکز بهداشت روان وزارت بهداشت و رفاه کره پیدا کنید |
| مرکز جهانی سئول | +82-2-2229-4900 | حمایت از ارجاع مشاوره برای خارجی‌های ساکن سئول |
اعداد و اطلاعات سازمان‌ها ممکن است تغییر کنند. پیش از مراجعه، با 1345 (Immigration Contact Center، خط راهنمای امور مهاجرت) یا 1577-0199 (خط مشاوره بحران سلامت روان) تماس بگیرید تا آخرین اطلاعات را تایید کنید.