اسکیزوفرنی یک بیماری مغزی است که در حدود ۱٪ از جمعیت جهان دیده می‌شود. معمولاً اولین بار در اواخر نوجوانی یا اوایل دهه بیستم زندگی بروز می‌کند. این بیماری شیوه درک واقعیت را مختل می‌کند و علائم گوناگونی مانند توهم شنیداری، هذیان و کُندی عواطف ایجاد می‌کند؛ با این حال، با درمان مداوم، زندگی روزمره پایدار کاملاً ممکن است.

ریشه این نام

تا سال ۲۰۱۱، این بیماری در کره «jeongsin-bunnyeolbyeong» (정신분열병) نامیده می‌شد، واژه‌ای معادل «بیماری ذهن منشق». برای کاهش داغ اجتماعی و پیشداوری‌هایی که این نام در پی داشت، عنوان بیماری تغییر کرد. نام کره‌ای کنونی، «johyeonbyeong» (조현병)، از واژه «johyeon» (調絃) گرفته شده که به معنای «کوک کردن سیم‌های ساز» است. این نام استعاره‌ای است از ذهنی که تعادل خود را از دست داده، مانند سازی که از کوک خارج شده باشد.

علت اسکیزوفرنی چیست؟

تاکنون هیچ علت مشخص و یگانه‌ای شناسایی نشده است. بر اساس دانش کنونی، عوامل زیر به شکل پیچیده‌ای با هم تعامل دارند:

  • عوامل عصبی-زیستی: این بیماری با بیش‌فعالی دوپامین، یک ناقل عصبی در مغز، مرتبط است.
  • عوامل ژنتیکی: داشتن یکی از اعضای خانواده مبتلا به اسکیزوفرنی احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد، اما ژنتیک به تنهایی تعیین‌کننده ابتلا نیست.
  • عوامل محیطی: استرس شدید، محیط رشد و سایر شرایط محیطی می‌توانند در کنار زمینه ژنتیکی، خطر شروع بیماری را بالا ببرند.

علائم اصلی

علائم اسکیزوفرنی به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند.

۱. علائم مثبت

اینها علائم «جدیدی» هستند که به تجربه فرد افزوده می‌شوند و در افراد سالم دیده نمی‌شوند.

  • توهم: تجربه زنده‌ای از حس‌هایی که دیگران درک نمی‌کنند. در اسکیزوفرنی، توهم شنیداری (شنیدن صداها یا صوت‌هایی که وجود ندارند) شایع‌ترین نوع است و در بیش از ۹۰٪ بیماران دیده می‌شود. محتوای این صداها متنوع است: صدایی که اعمال فرد را روایت می‌کند، صدایی که دستور می‌دهد، صدایی که فحش می‌دهد، یا چند صدا که با هم گفت‌وگو می‌کنند. افراد مبتلا به توهم شنیداری اغلب به نظر می‌رسد به چیزی با دقت گوش می‌دهند یا زیر لب با خودشان حرف می‌زنند.
  • هذیان: باور قاطع به اعتقادات نادرستی که آشکارا از واقعیت فاصله دارند.
  • گفتار و رفتار آشفته: صحبت کردن به شکلی نامنسجم یا پراکنده، یا نشان دادن رفتار کاتاتونیک (حالتی که در آن حرکت و ارتباط به شدت کند یا منجمد می‌شود).

۲. علائم منفی

این علائم شامل کاهش یا از دست دادن احساسات، انگیزه و رفتارهایی هستند که به طور معمول وجود دارند. چون این علائم چشمگیر یا آشکار نیستند، اطرافیان اغلب آنها را به اشتباه به تنبلی نسبت می‌دهند.

  • کاهش ابراز احساسات و به تدریج بی‌حالت‌تر و بی‌تفاوت‌تر شدن
  • ماندن در اتاق در تمام طول روز یا قطع ارتباط با دنیای بیرون
  • دشواری در رعایت بهداشت اولیه مانند شستشو یا حمام کردن
  • افت محسوس انگیزه و علاقه به فعالیت‌ها

۳. علائم شناختی

این علائم شامل مشکل در حفظ تمرکز، یادگیری اطلاعات جدید، حافظه و حل مسئله می‌شوند. به چشم نمی‌آیند، اما مانع مهمی در مسیر اشتغال و بازگشت به زندگی اجتماعی هستند.

۴. علائم باقیمانده

دوره‌ای که پس از مرحله حاد (زمانی که علائم شدیدترین هستند) علائم منفی و مشکلات شناختی باقی می‌مانند «مرحله باقیمانده» نامیده می‌شود. در این دوره، ترکیب توانبخشی و درمان شناختی-رفتاری در کنار دارو بسیار مفید است.

تغییراتی که ممکن است نشانه اسکیزوفرنی باشند

اگر چند مورد از موارد زیر برای مدت طولانی وجود داشته باشد، ارزش دارد از یک متخصص مشاوره بگیرید.

۱. بی‌توجهی به شستشو، حمام یا نظافت و زندگی در شرایط ناپاکیزه ۲. سروشکل و آراستگی ظاهری به شکل مشهودی نسبت به قبل آشفته‌تر شود ۳. بی‌نظمی در خواب یا جابجایی شب و روز ۴. شکایت‌های مبهم از دردها و ناراحتی‌های جسمی در نقاط مختلف بدن ۵. تحریک‌پذیری، اضطراب یا تنش مکرر به خاطر موضوعات کوچک ۶. نوسانات شدید خلق‌وخو ۷. افزایش خشم و رفتار پرخاشگرانه مکررتر ۸. دشواری در تمرکز که منجر به افت بی‌دلیل عملکرد شغلی یا تحصیلی می‌شود ۹. اشتغال بیش از حد به موضوعات فلسفی یا مذهبی، یا صحبت مکرر درباره مرگ و خودکشی ۱۰. بیشتر و بیشتر تنها ماندن و دوری از دیگران ۱۱. کم‌حرف شدن و اغلب به نظر رسیدن به عنوان فردی که در افکار عمیق فرو رفته

معیارهای تشخیص

اسکیزوفرنی زمانی تشخیص داده می‌شود که هر سه معیار زیر وجود داشته باشد.

علائم مشخصه (حداقل ۲ مورد از موارد زیر، در بخش قابل توجهی از یک دوره یک‌ماهه)

  • هذیان
  • توهم (شنیداری، بینایی، لمسی و غیره)
  • گفتار آشفته‌ای که فهمیدن آن دشوار است
  • رفتار آشفته یا کاتاتونیک
  • علائم منفی (کاهش ابراز احساسات یا فقدان انگیزه)

افت عملکرد اجتماعی یا شغلی

پس از شروع بیماری، سطح عملکرد فرد در حوزه‌های اصلی زندگی شامل کار، روابط بین‌فردی و مراقبت از خود باید به طور محسوسی پایین‌تر از پیش از بیماری باشد.

مدت زمان

نشانه‌های اختلال باید حداقل ۶ ماه ادامه داشته باشد و در طول این مدت، حداقل ۱ ماه علائم مشخصه فوق به وضوح وجود داشته باشد.

درمان

اسکیزوفرنی یک بیماری قابل درمان است. نگران نباشید. با درمان مناسب، بسیاری از افراد می‌توانند به زندگی روزمره پایدار بازگردند.

دارودرمانی

داروهای ضدروان‌پریشی اصلی‌ترین شکل درمان هستند. برای یافتن داروی مناسب معمولاً باید حداقل ۶ تا ۸ هفته با دوز کافی مصرف شود. در سال‌های اخیر، داروهای نسل دوم ضدروان‌پریشی با اثربخشی بهتر و عوارض کمتر، و همچنین فرمولاسیون‌های تزریقی طولانی‌اثر که بعد از یک بار تزریق یک ماه یا بیشتر کارایی دارند، در دسترس هستند. ادامه منظم مصرف دارو پس از بهبود علائم برای پیشگیری از عود بسیار مهم است.

درمان روانی-اجتماعی

ترکیب موارد زیر با دارودرمانی می‌تواند نتایج بهتری داشته باشد.

  • روان‌درمانی (مشاوره روان‌شناختی): به فرد کمک می‌کند علائم خود را درک کند و راه‌های کنار آمدن با آنها را بیاموزد.
  • توانبخشی: از بازیابی مهارت‌های زندگی روزمره، توانایی‌های شغلی و سایر ظرفیت‌های عملی حمایت می‌کند.
  • درمان شناختی-رفتاری: برای شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناسودمند مؤثر است. توضیحات بیشتر درباره درمان شناختی-رفتاری را می‌توانید در علائم و درمان اختلال اضطرابی و راهنمای مشاوره بهداشت روان برای خارجیان بیابید.
  • آموزش خانواده: آموزشی که به اعضای خانواده کمک می‌کند اسکیزوفرنی را به درستی بشناسند و از فرد مبتلا حمایت کنند.

بستری در بیمارستان

بستری در شرایط زیر بررسی می‌شود:

  • زمانی که خطر رفتار خطرناک برای خود فرد یا دیگران وجود دارد
  • زمانی که عوارض جانبی جدی مرتبط با دارو ایجاد می‌شود
  • زمانی که ادامه زندگی روزمره اولیه دیگر ممکن نیست

سیر بیماری و پیش‌آگهی

سیر اسکیزوفرنی از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است.

  • حدود ۱۰ تا ۲۰٪ بیماران نتیجه نسبتاً خوبی دارند.
  • حدود ۲۰ تا ۳۰٪ می‌توانند زندگی روزمره نسبتاً عادی را حفظ کنند.
  • حدود ۵۰٪ علائم عود کننده و سیر مزمن‌تری را تجربه می‌کنند.

در موارد عود، مهم است که هنگام ظهور علائم پیش‌درآمد، یعنی تغییرات ظریفی که قبل از علائم آشکارتر پدیدار می‌شوند، سریعاً به پزشک مراجعه شود.

پرسش‌های متداول

پرسش: آیا اسکیزوفرنی ارثی است؟ بله، یک گرایش ژنتیکی وجود دارد. با این حال، داشتن زمینه ژنتیکی به معنای ابتلای قطعی نیست. احتمال شروع بیماری زمانی بیشتر می‌شود که چندین عامل، از جمله استرس محیطی، با هم عمل کنند.

پرسش: آیا فرد مبتلا به اسکیزوفرنی می‌تواند علائم خود را تشخیص دهد؟ گاهی بله، اما اغلب نه. وقتی فرد هیچ آگاهی از تغییراتی که در او رخ می‌دهد ندارد، گفته می‌شود «بینش ندارد» (no insight). در چنین مواردی، حمایت اطرافیان کاملاً ضروری است.

پرسش: آیا افراد مبتلا به اسکیزوفرنی خطرناک هستند؟ این یک سوءتفاهم رایج است. اکثریت بیماران خطرناک نیستند؛ در واقع اغلب خودشان احساس ترس می‌کنند، به‌ویژه به دلیل تفکر پارانوئید، و از جامعه منزوی می‌شوند. بروز رفتار خشونت‌آمیز در بیمارانی که درمان دارویی منظم دریافت می‌کنند بسیار نادر است.

پرسش: آیا می‌توان از اسکیزوفرنی پیشگیری کرد؟ در حال حاضر هیچ روشی برای جلوگیری از ابتلا شناخته نشده است. با این حال، روشن است که مراجعه سریع به متخصص هنگامی که علائم اولیه ظاهر می‌شوند، نتیجه را به طور قابل توجهی بهتر می‌کند.

چطور در کره کمک بگیریم

حتی اگر تازه به کره آمده‌اید، نگران نباشید. از طریق سازمان‌های زیر می‌توانید کمک بگیرید.

  • خط بحران بهداشت روان: 1577-0199 (۲۴ ساعته، رایگان) - نزدیک‌ترین مرکز را می‌توانید در صفحه مرکز رفاه بهداشت روان وزارت بهداشت و رفاه (MOHW) بیابید.
  • خط مشاوره پیشگیری از خودکشی: 109 (۲۴ ساعته، رایگان) - از ژانویه ۲۰۲۴، شماره اورژانس سه‌رقمی سابق ۱۳۹۳ در شماره اورژانس یکپارچه ۱۰۹ ادغام شده است.
  • مرکز مشاوره بهداشت و رفاه: 129 (۲۴ ساعته، رایگان) - راهنمایی و ارجاع برای خدمات مرتبط با بهداشت روان ارائه می‌دهد.
  • مراکز رفاه بهداشت روان محلی: در تمام مناطق کشور وجود دارند و برنامه‌های مشاوره، مدیریت پرونده و توانبخشی را به رایگان ارائه می‌دهند. ساکنان خارجی نیز می‌توانند از آنها استفاده کنند. مرکز مسئول منطقه شما را می‌توانید در صفحه سیاست بهداشت روان وزارت بهداشت و رفاه (MOHW) پیدا کنید.
  • پورتال اطلاعات سلامت ملی (Korea Disease Control and Prevention Agency / KDCA): اطلاعات پزشکی تأییدشده درباره اسکیزوفرنی و بسیاری بیماری‌های دیگر به زبان کره‌ای در health.kdca.go.kr موجود است.

شماره‌های تلفن و ترتیبات عملیاتی ممکن است تغییر کنند، بنابراین پیش از تماس، آخرین اطلاعات را از Immigration Contact Center (مرکز تماس امور مهاجرت، ۱۳۴۵) یا دفتر Korea Immigration Service (KIS) محلی خود تأیید کنید.

جزئیات خاص درباره هزینه‌های درمان و برنامه‌های حمایتی ممکن است بین سازمان‌ها متفاوت باشد، بنابراین پیش از مراجعه با سازمان مربوطه تماس بگیرید.

پیوندهای مرجع