စိတ်ဓာတ်နှစ်ဖက်ပြောင်းလဲခြင်းရောဂါ (ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် ပျော်ရွှင်လွန်ခြင်းရောဂါ)၏ လက္ခဏာများ၊ ကုသမှုနှင့် ကိုရီးယားရှိ စိတ်ကျန်းမာရေး အကူအညီ လမ်းညွှန်

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ (manic-depressive illness ဟုလည်း ခေါ်ပါသည်) ဆိုသည်မှာ စိတ်ဓာတ်အလွန်အကျွံ ကြွတက်ပြီး စွမ်းအင်ပြည့်ဝနေသော အချိန်ကာလများ၊ ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်း (mania) နှင့် စိတ်ဓာတ်ကျနေသော အချိန်ကာလများ၊ ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ (depression) တို့ တစ်လှည့်စီ ပေါ်ပေါက်လာသော စိတ်ခံစားမှု ရောဂါ တစ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ ဒါက ပုံမှန် စိတ်ခံစားမှု အပြောင်းအလဲ ရိုးရိုးလေး မဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ လူမှုဘဝကို တကယ်တမ်း သက်ရောက်မှု ရှိစေတဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါတစ်ခုပါ။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၂ မှ ၂.၅% ခန့်က ဒီရောဂါ စစ်ဆေးတွေ့ရှိခံရတဲ့အတွက် လူအများ ထင်ထားသည်ထက် ပိုပြီး အဖြစ်များတဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆက်တိုက် ကုသမှုခံယူမယ်ဆိုရင် တည်ငြိမ်ပြီး ပြည့်စုံတဲ့ ဘဝတစ်ခုကို ဆက်လက်ရှင်သန်ဖို့ လုံးဝ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါဆိုတာ ဘာလဲ။

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ရှိသူများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကြွတက်တဲ့ ကာလထက် စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့ ကာလကို ပိုမိုမကြာခဏ၊ ပိုမိုကြာရှည်စွာ ခံစားကြရပါတယ် (အနည်းဆုံး ၃.၇ ဆ၊ အများဆုံး ၃၇ ဆ ပိုများသည်)။ ပုံမှန် စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါနဲ့ ဆင်တူနေပေမယ့်၊ စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ၏ စိတ်ဓာတ်ကျ အဆင့်က ပုံမှန်အားဖြင့် အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်၊ ဆယ်ကျော်သက် သို့မဟုတ် အသက် နှစ်ဆယ်ကျော် အရွယ်တွင် စတင်တတ်ပြီး၊ စိတ်ခံစားမှု အတက်အကျ၊ စိတ်တိုခြင်း၊ စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ အိပ်ခြင်း (ပုံမှန်ထက် များစွာ အိပ်ခြင်း) နှင့် အလွန်အကျွံ စားခြင်း ပုံစံဖြင့် ပေါ်ပေါက်တတ်တဲ့ အချက်မှာ ကွဲပြားပါသည်။

ဘယ်လို လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာသလဲ။

စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်း ကာလ၏ လက္ခဏာများ

စိတ်ဓာတ်က ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကြွတက်နေခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်တိုလွယ်ခြင်းနဲ့ လှုပ်ရှားမှု အဆင့်က သိသိသာသာ တိုးလာခြင်း အခြေအနေက အနည်းဆုံး တစ်ပတ် ကြာရှည်စွာ ဆက်တိုက် ဖြစ်နေပြီး၊ အောက်ပါတို့အနက် သုံးခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော အချက်များ ရှိနေပါက စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်း ကာလ ဖြစ်နေနိုင်ပါသည်။

၁။ မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးထား အထင်ကြီးခြင်း အလွန်အကျွံ ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းအရင်းမရှိဘဲ ကြီးကျယ်တယ်လို့ ခံစားခြင်း ၂။ အိပ်စရာ မလိုဘူး သို့မဟုတ် နည်းနည်းပဲ အိပ်ရင် ရတယ်လို့ ခံစားခြင်း (ဥပမာ - သုံးနာရီ အိပ်ရုံနဲ့ အနားယူပြီးပြီလို့ ခံစားခြင်း) ၃။ ပုံမှန်ထက် စကားများလာခြင်း သို့မဟုတ် စကားမရပ်နိုင်ဘူးလို့ ခံစားခြင်း ၄။ အတွေးတွေက အလျင်အမြန် ဆက်တိုက် ပြေးနေခြင်း သို့မဟုတ် အကြံဉာဏ်တွေက တစ်ခုပေါ်တစ်ခု အလျင်မြန်လွန်းလို့ စကားတွေ ရှုပ်ထွေးသွားခြင်း ၅။ အသေးအဖွဲ သို့မဟုတ် မဆိုင်တဲ့ အရာတွေနဲ့ အာရုံ လွယ်လွယ်ပျံ့လွင့်ခြင်း ၆။ အသစ်အသစ်တွေ အများကြီး လုပ်ကိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာ မငြိမ်မသက် ဖြစ်ပြီး တစ်နေရာတည်း ထိုင်မနေနိုင်ခြင်း ၇။ နောက်မှ နောင်တရစေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ရှိ သို့မဟုတ် ပျော်စရာ လုပ်ဆောင်မှုတွေမှာ စိတ်လိုက်မာန်ပါ ပါဝင်ခြင်း - ဥပမာ ငွေအလွန်အကျွံ သုံးစွဲခြင်း၊ မဆင်ခြင်ဘဲ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုမူခြင်း၊ မသင့်တော်တဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု

စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း ကာလ၏ လက္ခဏာများ

အောက်ပါတို့အနက် ငါးခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော အချက်များ (ထဲတွင် အနည်းဆုံး လက္ခဏာ ၁ သို့မဟုတ် ၂ ပါဝင်ရမည်) သည် အနည်းဆုံး နှစ်ပတ် ကြာရှည်စွာ ဆက်တိုက် ဖြစ်နေပါက စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း ကာလ ဖြစ်နေနိုင်ပါသည်။

၁။ နေ့တစ်နေ့လုံးနီးပါး၊ နေ့တိုင်းနီးပါး စိတ်ဓာတ်ကျနေခြင်း ၂။ အရာအားလုံး သို့မဟုတ် အားလုံးနီးပါးမှာ စိတ်ဝင်စားမှု သို့မဟုတ် ပျော်ရွှင်မှု သိသိသာသာ လျော့နည်းခြင်း ၃။ အစားလျှော့ခြင်း မရှိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန် သိသိသာသာ လျော့ကျခြင်း သို့မဟုတ် တိုးလာခြင်း၊ သို့မဟုတ် အစာစားချင်စိတ် လျော့ခြင်း သို့မဟုတ် တိုးခြင်း ၄။ အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်ထက် များစွာ အိပ်ခြင်း ၅။ အတွေးနဲ့ လှုပ်ရှားမှု နှေးကွေးခြင်း သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် စိတ်ကြောင့်ကြ မငြိမ်မသက် ဖြစ်ခြင်း ၆။ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် စွမ်းအင် ကုန်ခမ်းခြင်း ၇။ မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးမရှိဟု ခံစားခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ အပြစ်ရှိသည်ဟု ခံစားခြင်း ၈။ အာရုံစူးစိုက်ရန် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် ခက်ခဲခြင်း ၉။ သေချင်သည် သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေချင်သည့် အတွေးများ ထပ်ကာထပ်ကာ ပေါ်လာခြင်း

မိမိကိုယ်ကို သတ်သေချင်တဲ့ အတွေးတွေ ဝင်လာရင်： အခုချက်ချင်း သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရေး ဖုန်းလိုင်း 109 (၂၄ နာရီ၊ အခမဲ့၊ ကိုရီးယားဘာသာ) ကို ဖုန်းခေါ်ပါ။ ဒီအခက်အခဲကို တစ်ယောက်တည်း ရင်ဆိုင်ဖို့ မလိုပါဘူး။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကစ၍ ယခင် သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး ဆွေးနွေးဖုန်းလိုင်း 1393 နှင့် 129 တို့ကို 109 ဆိုတဲ့ နံပါတ်တစ်ခုတည်းအောက်တွင် ပေါင်းစည်း လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။

ရှုပ်ထွေးတဲ့ ရောဂါ ဖြစ်စဉ်အကြောင်း

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ဖြစ်တယ်ဆိုတိုင်း စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်းနဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းက အမြဲတမ်း ပုံမှန်အလှည့်ကျ ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့ ကာလက ရက်သတ္တ ပတ်အနည်းငယ်ကနေ နှစ်အတော်ကြာ ဆက်တိုက် ဖြစ်နိုင်သလို၊ စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်း ကာလက တစ်ပတ်နဲ့ ပြီးသွားနိုင်ပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်မျိုးလုံး တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်တဲ့ ရောနှောနေတဲ့ ကာလ (mixed episode) လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါက ဒီလို လူတစ်ဦးနဲ့ တစ်ဦး အလွန်ကွဲပြားတဲ့ ပုံစံတွေ ရှိပါတယ်။

ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ။

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါက အကြောင်းရင်း တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ၊ အကြောင်းရင်း များစွာ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

• မျိုးရိုးဗီဇ အကြောင်းရင်း： မိသားစုထဲတွင် စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ရှိသူ ရှိပါက ကိုယ်တိုင် ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။ သို့သော် မျိုးရိုးဗီဇ ရှိတိုင်း မဖြစ်မနေ ဖြစ်ရမည် မဟုတ်ဘဲ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုက အရေးကြီးပါတယ်။
• ဦးနှောက်အတွင်း အာရုံကြော ဆက်သွယ်ရေး ဓာတုပစ္စည်းများ မညီမျှခြင်း： ဦးနှောက်အတွင်း အချက်ပြ ဆက်သွယ်တဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ ဟန်ချက်ပျက်တဲ့အခါ လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
• စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ် စည်းချက် ပျက်ပြားခြင်း： အိပ်စက်ခြင်း စည်းချက် ပျက်ပြားခြင်း သို့မဟုတ် ကြီးမားတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ခံစားရရင် ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပိုဆိုးလာခြင်း ဖြစ်လွယ်ပါတယ်။
• အမျိုးသမီးများ၏ ဟော်မုန်း ပြောင်းလဲမှု： ဓမ္မတာလာခါနီး၊ ကလေးမွေးပြီးနောက်နှင့် သွေးဆုံးချိန်တွင် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း ပေါ်လာဖို့ ဖြစ်လွယ်ပါတယ်။ ဒီအချိန်တွေမှာ “ဓမ္မတာလာခါနီး လက္ခဏာစု”၊ “ကလေးမွေးပြီးနောက် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း”၊ “သွေးဆုံးချိန် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း” ဆိုတဲ့ နာမည်တွေ တပ်တတ်ပါတယ်။
• ရာသီနှင့် နေရောင်ခြည် ပမာဏ： နေရောင်ခြည် လျော့နည်းတဲ့ ဆောင်းဦးနှောင်းပိုင်းမှ ဆောင်းဦးပိုင်းအတွင်း၊ ထို့အပြင် ကိုရီးယားရဲ့ မိုးရာသီ (ဇူလိုင်လ) တွင်လည်း စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း ပေါ်လာဖို့ ဖြစ်လွယ်ပါတယ်။

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

Q. ကျွန်တော်/ကျွန်မ စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ရှိ၊ မရှိ ဘယ်လို သိနိုင်မလဲ။ ရက်အနည်းငယ်ထက် ဆက်တိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြွတက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း စိတ်တိုခြင်းတို့က နေ့စဉ်ဘဝကို နှောင့်ယှက်တဲ့ အဆင့်အထိ ဖြစ်နေရင် စိတ်ကျန်းမာရေး အထူးကု ဆရာဝန်နဲ့ ဆွေးနွေး တိုင်ပင်ကြည့်တာ ကောင်းပါတယ်။ လက္ခဏာတွေ တစ်ခုတည်းနဲ့ ကိုယ်တိုင် ရောဂါ စစ်ဆေးဖို့ ခက်ပြီး၊ ကျွမ်းကျင်သူ၏ အကဲဖြတ်မှု လိုအပ်ပါတယ်။ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း ရောဂါ: လက္ခဏာ၊ ကုသမှုနှင့် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် စိတ်ကျန်းမာရေး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်း ကိုလည်း တွဲဖက် ဖတ်ကြည့်ရင် အထောက်အကူ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

Q. တစ်ခါတစ်ရံ သိပ်တိတ်ဆိတ်နေပြီး ရုတ်တရက် စကားများလာတာက လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သလား။ စကားများ၊ နည်းတဲ့ ပြောင်းလဲမှုက အသိအမှတ်ပြုတဲ့ လက္ခဏာတွေထဲက တစ်ခု ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါတစ်ခုတည်းနဲ့ ရောဂါ စစ်ဆေးဖို့ မလုံလောက်ပါဘူး။ အပြုအမူ ပြောင်းလဲမှု တစ်ခုလုံးကို ကာလအလိုက် ကျွမ်းကျင်သူက ခြုံငုံ အကဲဖြတ်ဖို့ လိုပါတယ်။

Q. စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါက ဘယ်လောက် အဖြစ်များသလဲ။ ပထမ အမျိုးအစား (Bipolar I) စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါက လူဦးရေ၏ ၁% ခန့်၊ ဒုတိယ အမျိုးအစား (Bipolar II) က ၁% ခန့်၊ ပိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ဆက်စပ်ရောဂါ အမျိုးအစားများ ပါဝင်ရင် လူဦးရေ၏ ၂ မှ ၂.၅% ခန့်က တစ်နည်းတစ်ဖုံ စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ရှိနေတယ်လို့ ခန့်မှန်းရပါတယ်။ ထင်ထားသည်ထက် နေ့စဉ်ဘဝတွင် ပိုပြီး အဖြစ်များပါတယ်။

Q. စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ကျော်လွှားနိုင်သလား။ လုံးဝ ပျောက်ကင်းတယ်ဆိုတာထက်၊ ‘ကောင်းကောင်း စီမံခန့်ခွဲရမယ့် ရောဂါ’ လို့ ပြောရင် ပိုမှန်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကုသမှုခံယူရင်း နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ လူမှုဘဝကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ ဆက်လက်ရှင်သန်နေတဲ့ သူတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်မှာလည်း ထူးခြားတဲ့ အနုပညာရှင်တွေ၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အများအပြားက စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါနဲ့ ရှင်သန်ခဲ့ကြပါတယ်။ စိတ်မပျက်ပါနဲ့။

Q. စိတ်ဓာတ်ကျ ပျောက်ဆေး (antidepressant) သောက်လို့ မရဘူးလား။ စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါမှာ စိတ်ဓာတ်ကျ ပျောက်ဆေးကို တစ်မျိုးတည်း သုံးတာက ထိရောက်မှု နည်းပြီး၊ လူနာ အချို့မှာ လက္ခဏာတွေ ပိုဆိုးသွားစေနိုင်တယ်လို့ သိရှိရပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျ ပျောက်ဆေး တစ်ခုခု မသောက်မီ အထူးကု စိတ်ဆရာဝန်နဲ့ အမြဲ ဆွေးနွေးပြီးမှ ဆေးညွှန်း ယူပါ။ ဆေးညွှန်းနဲ့ ကျွမ်းကျင်သူ၏ လမ်းညွှန်မှု မရှိဘဲ စိတ်ဓာတ်ကျ ပျောက်ဆေးကို ကိုယ်တိုင် မသောက်မိအောင် သတိထားပါ။

Q. စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ရှိတဲ့ ရင်းနှီးသူ တစ်ယောက်ကို ဘယ်လို ကူညီရမလဲ။ အရေးကြီးဆုံးက သူတို့ကို ကျွမ်းကျင်သူဆီ ကုသမှု ခံယူနိုင်အောင် ဘေးက ကူညီပေးဖို့ပါ။ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမယ့်အကြောင်း ပြောလာရင်၊ သူ့ရဲ့ ဝေဒနာကို အရင် စာနာ ထောက်ထား ခံစားပေးပြီးမှ၊ တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန် ကျွမ်းကျင်သူ၏ အကူအညီနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

ကုသမှု နည်းလမ်းများ

ဆေးဝါး ကုသမှု

ဆေးဝါး ကုသမှုက စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါ ကုသမှု၏ အဓိက အချက်ဖြစ်ပါတယ်။ အောက်ပါ အမျိုးအစား နှစ်မျိုးကို အဓိက တွဲဖက် သုံးပါတယ်။

• စိတ်ဓာတ် တည်ငြိမ်စေသော ဆေး (mood stabilizers)： Lithium၊ valproate အစရှိသည်တို့။ အကြာဆုံး သုံးခဲ့တဲ့ ဆေးတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ စိတ်ဓာတ်ရဲ့ အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှုကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ပေးပါတယ်။
• ပုံမှန်မဟုတ်သော စိတ်ရောဂါ ဆေး (atypical antipsychotics)： Quetiapine၊ risperidone၊ aripiprazole၊ olanzapine အစရှိသည်တို့။ ဦးနှောက်ရဲ့ အာရုံကြော ဆက်သွယ်ရေး ဓာတုပစ္စည်းတွေ ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းပေးတဲ့ အလုပ်ကို လုပ်ပါတယ်။

စိတ်ဓာတ်ကြွ–ကျ ရောဂါက လက္ခဏာတွေ သက်သာလာရင်တောင် ကာလရှည် ဆက်တိုက် ဆေးသောက်မှသာ ပြန်ဖြစ်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ပါတယ်။ လူနာ ကိုယ်တိုင်တင်မက မိသားစုကပါ ဒီအချက်ကို အတူတကွ နားလည်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုသမှုနှင့် လူမှု အထောက်အပံ့

ဆေးဝါး ကုသမှုနဲ့အတူ သိမြင်မှု ကုထုံး (cognitive therapy) သို့မဟုတ် မိသားစု ကုထုံး (family therapy) ကို တွဲဖက် လုပ်ဆောင်ရင် ပြန်ဖြစ်နှုန်းကို လျှော့ချဖို့ အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် နေ့စဉ်ဘဝထဲက စိတ်ဖိစီးမှု အကြောင်းရင်းတွေကို ရှာဖွေ ဖော်ထုတ်ပြီး၊ ပုံမှန် နေထိုင်မှု စည်းချက်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကလည်း ကုသမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပါ။ အိပ်စက်ခြင်း ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်း၊ ကာကွယ်နည်း၊ ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အကူအညီ ရှာဖွေခြင်း တွင် အိပ်စက်ခြင်း စည်းချက် စီမံခန့်ခွဲနည်းကို တွဲဖက် ကြည့်ရှုနိုင်ပါတယ်။

နေ့စဉ်ဘဝ အကြံပြုချက်များ

အောက်ပါ နေထိုင်မှု အလေ့အကျင့်များက လက္ခဏာများ သက်သာစေခြင်းနှင့် ပြန်ဖြစ်ခြင်း ကာကွယ်ခြင်းတို့မှာ အထောက်အကူ ဖြစ်ပါတယ်။

• အိပ်ရေး လုံလောက်အောင် အိပ်ပါ၊ ဖြစ်နိုင်ရင် နေ့တိုင်း တစ်ချိန်တည်းမှာ အိပ်ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာ နိုးပါ။
• တစ်နေ့တာ နေထိုင်မှု စည်းချက်ကို ပုံမှန် ထိန်းသိမ်းပါ။
• နေရောင်ခြည် နည်းတဲ့ ရာသီ (ဆောင်းဦးနှောင်းပိုင်းမှ ဆောင်းဦးပိုင်း၊ ကိုရီးယားရဲ့ မိုးရာသီ) တွေမှာ မနက်ပိုင်း နေရောင်ခြည် ရဖို့ အလေးထား လုပ်ဆောင်ပါ။
• အမျိုးသမီးများအတွက်: ဓမ္မတာလာခါနီး စိတ်ဓာတ်ကျတတ်ကြောင်း ကြိုတင် သတိထားပြီး၊ မိသားစု သို့မဟုတ် သူငယ်ချင်းတွေဆီ ကြိုတင် အကူအညီ တောင်းပါ။
• စိတ်ဖိစီးမှု ဖြစ်စေတဲ့ အလွန်အကျွံ လောဘ သို့မဟုတ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို လျှော့ချဖို့ သတိရှိရှိ ကြိုးစားပါ။
• အရက်၊ အစာစားချင်စိတ် လျှော့ဆေး အစရှိတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို သက်ရောက်စေတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ရှောင်ပါ၊ အလွန်အကျွံ မစားပါနဲ့။

ကိုရီးယားတွင် အကူအညီ ရယူနိုင်သော နည်းလမ်းများ

ဒေသတွင်း စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် ဖူလုံရေး ဌာန (정신건강복지센터) သို့ သွားရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အထက်ပါ နံပါတ်များသို့ ဖုန်းဆက်ခြင်းဖြင့် အနီးဆုံး အထူးပြု ဌာနကို ညွှန်ကြားပေးမှု ရရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒီ ဌာနတွေက ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်း၊ အမှုဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ဆေးရုံ ချိတ်ဆက်ပေးမှုကို အခမဲ့ ကူညီ ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်။ ဆက်သွယ်ရန် အသေးစိတ်နှင့် ဖွင့်ချိန် စတဲ့ အချက်အလက်တွေအတွက် 1345 (Immigration Contact Center) သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် ဖူလုံရေး ဌာန သို့ တိုက်ရိုက် မေးမြန်းပြီး နောက်ဆုံး အချက်အလက်ကို စစ်ဆေးပါ။

ကိုးကားရန် လင့်များ

• Ministry of Health and Welfare (ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာန) - စိတ်ကျန်းမာရေး မူဝါဒ အချက်အလက်
• National Center for Mental Health (အမျိုးသား စိတ်ကျန်းမာရေး စင်တာ) - တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်
• National Center for Mental Health - စိတ်ကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းဌာန (၂၀၂၅ ခုနှစ် လုပ်ငန်း လမ်းညွှန် ပါဝင်)
• သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး ဆွေးနွေးဖုန်း 109 အကြောင်း (Blutouch)
• Ministry of Health and Welfare - Bokjiro (စိတ်ကျန်းမာရေး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှု ဘောက်ချာ အကြောင်း)
• Easy Law (ရှာဖွေရလွယ်ကူသော နေ့စဉ်သုံး ဥပဒေ အချက်အလက်) - စိတ်ကျန်းမာရေး ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခြင်း